vat Vat.Slav.2
source
| 1: | повѣсти | Title in Pypin's (1857:306) edition: Pověstь o sozdanii i plěnenii Troĭskomъ i o konečnomъ razorenii, eže bystь pri Davidě, carě Ijuděĭskomъ |
| о извѣстованныих вещеи. | Case discord in phrase: o expects loc, the adjective is ambiguous (pl.gen/loc), but veštei is clearly pl.gen | |
| еже о кралехъ | < *ęže ? | |
| причѧ. и о̂ рождених и прѣбываних: | < *pričǫtъ ? | |
| 2: | Бѣше вь пръвое времѧ единъ крал иже сѧ зовѣше именемъ | |
| пришедъ краль. | The name of the first in the line of Trojan kings is slavicized (ptcp. 'having come'), and the hunter-founder myth is commonly found in national chronicles (e.g. in Hungary). Ruseva (2011:103) reconstructs it as Phrixus (BG Friks), using the form Prïidešъ (from sent. 16) as lemma. Names Apridež (cf. sent. 96) and *Pridič (326) are also analyzed by her as stemming from Phrixus. Veselovskij (1888:30) adds Phrygus (> *Frižь) as a possible source. | |
| 3: | и бѣше ꙃѣло богатъ. | |
| 4: | и поиде въ нѣкои днь. ловъ ловити. | |
| 5: | понеже драго мꙋ бѣше ловити. | |
| 6: | и доиде на морскыѫ отокы. | |
| 7: | и обрѣте единъ ѿ отокъ лѣпъ. и красенъ велми, оу коего ѡтока ѿ | |
| Єдинѫ страны течаше, великое море. | Case discord in phrase: sg.acc adjective not expected after ot | |
| 8: | а ѿ дроугыѫ страны течаше рѣка, коа сѧ именоваше | |
| Кашантоуша рѣка. | Pypin: Skomandra | |
| 9: | а ѿ третиѧ страны течаше того отока море | |
| кое сѧ зовѣше пелешино море. | Cf. Veselovskij 1888:34 | |
| 10: | а ѿ четврътыѫ страны того отока стоаше лѫгъ. Єже сѧ зовѣше | |
| доудома лѫгъ. | Pypin: do doma | |
| 11: | а ѿ пѧтыѧ страны того отока. стоаше жиндолъ. на коемъ растѣхѫ цвѣти много различнии. | |
| 12: | и видѣ то пришедъ кралъ. ꙗко добро есть | |
| 13: | и начѧ ꙃиздати град. | |
| 14: | и съꙃизда градъ до старости своеѧ. | |
| 15: | и нарече имѧ градоу томоу своимъ именемъ да мꙋ Є имѧ прижїа градъ: | |
| 16: | по томъ прїидешъ крал. остарѣ | |
| 17: | и роди сна своего, именемъ оилꙋша кралѣ. | |
| 18: | и порѫчи Ємоу ꙃиздати градъ, | |
| 19: | а самъ | |
| почи ѿ съмръти своеѧ. | A nǫ-stem extension elided in aorist after a vowel? | |
| 20: | И кои крáль | |
| оилꙋша сътвори сылное дѣло, | Case syncretism: gen/acc form of some names (especially those ending in -š) appears in subject positions | |
| 21: | вѧще призизда ѡцâ своего по съмръти Єгѡ̀. | |
| 22: | и що пакы съꙃизда оилꙋша кралъ. то именова своимъ именемъ да моу бѫдетъ имѧ илѝѡнъ градъ. | |
| 23: | и по томъ Оилꙋшъ крáлъ рѡди сна своего ламеѡдона, кралѣ великаго | |
| 24: | и порѫчи Ємоу ꙃиздати грады. | |
| 25: | а самъ почи ѿ съмръти своеѧ. | |
| 26: | и ламедонъ кралъ великыи, и тои́ именова на свое имѧ грады своѫ, ламедониа градъ. | |
| 27: | и по семъ Ламедонъ кралъ великыи остарѣ. | |
| 28: | и роди сна своего, именемъ шарикоуша кралъ. | |
| 29: | и заповѣда Ємоу ꙃиздати грады. | |
| 30: | а самъ почи ѿ съмръти своеѧ. | |
| 31: | По томъ шарикоуша кралъ сътвори силно дѣло. | |
| 32: | вѧще приꙃизда по съмръти о́цâ своего. | |
| 33: | и що бѣ зиздалъ своимъ именемъ да моу Є имѧ шарикоушїа град. | |
| 34: | и по томъ шарикоушїа краль, рѡди сна, дарданꙋша кралѣ, | |
| 35: | и рче Ємоу ꙃиждати градъ. | |
| 36: | а самъ почи ѿ съмръти своеѧ. | |
| 37: | и дарданоуша кралъ сътвори велико дѣло, | |
| 38: | вѧще приꙃизда по | |
| съмръти | For CS rare use of double possessor chain with an -in- adjective. | |
| бащинѣ си, | Also the word bašta 'father' is quite an innovation. | |
| 39: | и нарче на свое имѧ дарданїа град. | |
| 40: | и по томъ дарданꙋша крáлъ роди снâ, троилоушѫ кралѣ. | |
| 41: | и рче е̂мꙋ съꙃиздати град. | |
| 42: | а самъ почи ѿ съмрт͛и своеѧ. | |
| 43: | и по томъ троилоуша кралъ, сътвори велико дѣло | |
| 44: | вѧще призизда ѿ оцâ своего, | |
| 45: | и нарече троꙗ̏ градъ. | |
| 46: | троилоушь же кралъ роди прѣꙗмоуша кралѣ. | |
| 47: | и прѣꙗмꙋшь краль имѣше женѫ именемъ ꙗкоупа гжда. | |
| 48: | и въ е́динѫ нощь видѣ сънъ ꙗкоупа гжда. | In the Tale, King Amor sees the dream instead, e.g. in Adžar ed.: i vь edinu noštь vidě crь vь sně gde rodi crca ego glavnu ogněnu i zapali grad trojatь |
| 49: | и оужасе сѧ. | |
| 50: | и въста ѿ съна своего. | |
| 51: | и проꙗви сънъ мѫжоу своЄмꙋ прѣꙗмоушоу кралю. | |
| 52: | и рче Ємꙋ | |
| 53: | родихъ главнѧ, | |
| 54: | и вьзыде на нбо. | |
| 55: | и пакы | |
| вьзвратив сѧ. паде вь море. | Gender discord in context: glavnja is f.sg jā-stem, so the (originally m.sg) -v ending was possibly generalized - if still productive at all - at the time of the text | |
| 56: | и излетѣшѫ из морѣ искры | |
| 57: | и падошѫ на | |
| трои | Lative/locative syncretism: acc expected as Troy denotes the destination. | |
| 58: | и погорѣ троꙗ град. | |
| 59: | и слышавъ то | In sentences with participial subordinate clauses sharing the subject with the main clause, the subject is usually expressed in the first (usually the subordinate) part, as indicated in the annotation - and also interpunction in the text. Translations follow the more natural syntax of English. |
| прѣꙗмоуша краль | Again, m.sg.gen/acc ending on a name in a subject position. | |
| и мыслѣше що хощеть се̏ быти. | Following a participal subordinate sentence, the conjunction i is redundant in CS, but still quite common in this text (as well as in the Tale) | |
| 60: | и призва вьсѧ пррокы и вльхвы, мѫдръцѧ и болѣры. и нижнѧѧ люд. малы и великы троады града. да рекѫтъ емоу о сънѣ. | |
| 61: | и рекошѫ Ємоу пророци его. си́е | |
| 62: | гдне кралю родит сѧ ѿ жены твоеѧ снъ. за коего хощет изгорѣти троа градъ | |
| 63: | и разоритъ сѧ. | |
| 64: | и не останеть камень на камени. | |
| 65: | слышавъ то̏ прѣꙗмоуша кралъ и иде въ полатѫ | |
| 66: | и рче женѣ своеи, | |
| 67: | ѡ ꙗкоупо гжде. егда родиши сна, не храни его: | |
| 68: | нѫ повели да оубиѫтъ Єго. | |
| 69: | и рче Ємоу ꙗкоупа гжда. | |
| 70: | гдне кралю велми рада е̂смъ семоу быти. | |
| 71: | и по томъ Єгда роди ꙗкоупа гжда сна своего. | |
| и видѣ его лѣпа и красна велми, | As above in a sentence with slyšav, the redundant i appears also after the subordinate sentence marked by egda. | |
| 72: | и съмили сѧ мтри | |
| своеи, | The reflexive possessor does formally not fit to Jakoupa as subject. | |
| 73: | и не може Єго | |
| погꙋбитъ. | This could be the OCS supine ending, which is not expected after može - more likely a shortened infinitive, middle stage between the full -ti and stem with zero ending from later texts. | |
| 74: | нѫ пови его вь | |
| брачини. | If the word is an ā-stem, the -i is actually irregular; likely a reflex of old -y. If it is a soft (jā-) stem, it may reflect the syncretism of lative/locative functions. | |
| 75: | и с нимъ много добытка сребра и злата. | Unclear, what kind of cattle could be wrapped together with the baby... |
| 76: | и дас Єго Єдиномоу юноши. | |
| 77: | и рече Ємоу нести и поврѣщи Єго далече ѿ | |
| троѫ града. | ~ *Troę | |
| 78: | и створи отрокъ тако. | |
| 79: | и обрѣте Єго ѡвчарь старъ, емоуже бѣ жена родила сна. | |
| 80: | и несе его пастыръ женѣ своеи. | |
| 81: | и рче еи. | |
| 82: | вьсхрани ми отрока сего. | |
| 83: | и быс тако. | |
| 84: | и растѣше тако скоро велми. | |
| 85: | и егда сътвори ·з· лѣт. тогда идѣхѫ | |
| отрочѧти обѣ на поле съ ѡце̂мъ своимъ | Formally, the ending -i is only found in the sg paradigm of ent-stems, but here it is likely taken from that of jo-stem duals. | |
| 86: | и играахѫ около добытка. | |
| 87: | и ѡбрѣтенаго отрока нарче парижь, пастыревичищь. | |
| 88: | парижь сваждааше два | |
| волы. | A dual (*volě) would be expected after dva. | |
| 89: | и бодѣхѫ сѧ. | |
| 90: | и кои прѣмагааше, томоу виаше вѣнецъ ѿ цвѣтїа. | |
| 91: | а кои не прѣмагааше томоу виаше ѿ сламы. | |
| 92: | и полагааше имъ на рогоу. | |
| 93: | и егда бѣше юноша париж, хождааше съ добрыми витезы | |
| 94: | и играаше, | |
| 95: | и прѣмагааше их вь сѣкои игрѣ́. | |
| 96: | и тоу прободе Єдиного витꙃа за | |
| щитъ прѣд кралемъ, | Jagić: I tu prebori ednoga viteza, imenem' Štita pred' Priěmušem' kralem' | |
| апридежемъ. | Cf. Ruseva 2011:75 | |
| 97: | и в то врѣмѧ женѣше | Pypin: Velešъ carъ (sic) |
| сѧ фелешь краль гждѫ им | As the bride (Thetis) is mentioned, the reflexive pronoun does not fit into the syntax | |
| тишомъ. | Reconstructed as Tetišomъ by Ruseva (2011:57) - the rest shows actually a m.sg.inst ending (as in SC). | |
| 98: | и призва кь себѣ фелешь краль. где чюаше | |
| добрыѫ витезы, и юнакы. и парижа пастыревичища и добрыѫ | ~ *dobryę | |
| гждѫ по | ~ *gospoždę | |
| хорѣ тои. | Likely an early Greek loanword in BG - here still denoting the original meaning 'land' (as in the Tale). | |
| 99: | и ꙋвѣдѣвше то три вилы | |
| пророчицѫ. | ~ *proročicę | |
| коѫ бѣхѫ наи лѣпѣшѫѧ вь морскыихъ отоцѣхъ. и доидошѫ на оно веселие. | ~ *koę | |
| 100: | развѣ Єдинѫ гждѫ не зва. | A genitive is expected after razvě, but the sentence itself seems detached and somewhat logically lacking |
| 101: | зане бѣше свадлива, | |
| 102: | именемъ | |
| диевошь.коридиа | < Discordia ? | |
| 103: | где идѣше все свадѫ строаше. | |
| 104: | зато не хотѣхѫ | |
| ѧ звати. да моу не бѫдетъ свады междоу сватовы и болѣры на весели и́хъ. | ~ *jǫ | |
| 105: | и ѡна гжда мышлѣаше на срдци своемь. коѫ би могла свадѫ вьнести тамо за онози незвание. | |
| 106: | и искова златѫ аблъкѫ | |
| 107: | и написа на неи книжна писма. | |
| 108: | и она̏ | |
| слова глахѫ | Not slovesa? Similar to CZ/SK handling of this word. | |
| 109: | коꙗ̏ Єсть ѿ васъ триехъ гждь и пррочицъ | |
| по лѣпшаа. | Analytic degree particles appears both with comparative and positive forms of adjectives in the text. | |
| тои бѫди пррочици сиа златаа ч̶а̶ш̶а̶ аблъка. | Lit. 'to that prophetess be this golden apple' | |
| 110: | и даде | |
| ѧ отрокоу своЄмоу. | ~ *jǫ | |
| 111: | и рече Ємоу | |
| 112: | иди | |
| 113: | и вьвръꙃи ѧ вь | |
| овощници, фелеша кралѣ. | Lative/locative syncretism: acc expected | |
| 114: | и вьземѣхѫ оуброусы ѿ стола. | |
| 115: | и идѣхѫ добрїи витезие | |
| 116: | играахѫ на | |
| фарижохъ. | Miklosich: farižь 'equus' An Arabic word likely loaned through Greek. It seems to interact with the name of Paris. | |
| 117: | а добръıѫ гждѫ грѧдѣхѫ вь | |
| овощникь, пелефа кралѣ. | Possibly a lat/loc syncretism too, as gręsti can have both meanings | |
| 118: | и грѧдѣхѫ напрѣждь три вилы и пррочцѧ. | |
| 119: | и обрѣтошѫ онѫ златѫѧ аблъкѫ. | |
| 120: | и прочьтошѫ на неи она словеса, иже глахѫ | |
| 121: | коа Єсть | |
| наи лѣпа ѿ васъ | The superlative particle is also an innovation. | |
| трих сестрѣницъ тои бѫди сиа златаа аблъка. | Formally a corruption, trex or triex expected. | |
| 122: | и раскарашѫ сѧ ѡноѧ ради аблъкы. | |
| 123: | и позвахѫ сѧ въ троѫ прѣдъ | |
| тебоха бога. и прѣдъ ипитера пррока. | According to Ruseva (2011:112) the name denotes Apollo, i.e. his epithet Phoebus 'bright' (BG Feb). | |
| 124: | и сташѫ прѣд нима. | |
| 125: | и вьпросишѫ | |
| ихъ | A dual form would be expected as in previous sentence | |
| 126: | и рекошѫ, | |
| 127: | ко́а есть ѿ нас наи лѣпа. тои даите сиѫ аблъкѫ. | |
| 128: | и рече имъ тебохъ богъ. и ипитеръ пррокъ. | |
| 129: | гждѧ. не можемь вамъ ѡ семъ сѫдитъ. | Jagić: A Jup'těr' bogь ne xote im' suditi, reče . ě ne štu suditi vam', za-č' mi e Junoš' žena, a Paleš' nevěsta, a Věnuš' sestra . |
| 130: | нѫ поидѣте тамо на опѧть. прѣд парижа пастыревичища | |
| 131: | тамо сѧ е обрѣло | |
| 132: | и тамо да сѧ и расѫдитъ. | |
| 133: | и възвратишѫ сѧ ѿ троѧ. | |
| 134: | и доидошѫ прѣдъ парижа, пастыревичища. | |
| 135: | и рекошѫ Ємоу | |
| 136: | гдне обрѣтохмы сиѫ златѫѧ аблъкѫ. въ ѡвощници пелеша кралѣ. | |
| 137: | и прочьтохмы на неи книжниих словесъ. | |
| 138: | и | |
| сико сказоуЄтъ, | Proximal counterpart of tako ? | |
| 139: | коа Єсть ѿ вас лѣпшаа, тои бѫди сиа златаа аблъка. | |
| 140: | да повѣждъ нам коꙗ̏ е́сть ѿ нас наи лѣпшаа. | The optative da seems redundant next to an imperative form of the verb |
| 141: | тои пррочци даждь сиѫ аблъкѫ златѫѧ. | |
| 142: | и рче имъ парижь пастыревичищь. | |
| 143: | поидѣте гждѧ | |
| 144: | и съвлѣцѣте сѧ. | |
| 145: | зане бѣше на них бисерие и злато и драгое камение и свилна роуха. | |
| 146: | и поидошѫ вь овощникъ пелеша кралѣ | |
| 147: | и съвлѣкше сѧ придошѫ в ризах прѣд него. | The edition in Pypin (1857:308) does not mentioned details like putting off clothes (nor putting on other shirts) in this part at all |
| 148: | и начѧть юнаа говорити парижоу | |
| 149: | присѫди мнѣ сиѫ златѫѧ аблъкѫ. | |
| 150: | и повѣждь мене наи | |
| лѣпшѫ, | An inst or simply nom expected in such predicative constructions | |
| 151: | и областна Єсмъ богатьствомъ. | A 'because'-like conjunction would possibly pass into the context better - a bo appears in a similar speech of Venus below (sent. 162) |
| 152: | да не бѫдет члкъ по богать ѿ тебе. | |
| 153: | и пакы втора велѣше гжда Єиже имѧ палешь. | |
| 154: | рче парижоу | |
| 155: | присѫди мнѣ сиѫ златѫѧ аблъкѫ, | |
| 156: | и повѣждь мене по лѣпшѫѧ. | |
| 157: | и областна Єсмъ витжьствомь | |
| 158: | да не бѫдет храбрѣиша витеꙃа ѿ тебе. | |
| 159: | и пакы третїа рче Єиже имѧ веноуша гжда. парижоу пастыревичю. | |
| 160: | пррисѫди сиѫ златѫѧ аблъкѫ. | |
| 161: | и повѣждь мене наи лѣпшѫѧ, | |
| 162: | областна бо Єсмь любовиѫ | |
| 163: | да ти дамъ добрѫѧ любовъ. да тѧ любовиѧ имѧть добрыѫ гжѧ. | |
| 164: | и да ти дамъ дабрѫѧ гждѫ Єленѫ црцѫ гръчскѫѧ менелаоуша црѣ женѫ. коа Є наи лѣпѣиша вь всѣх гръцѣхъ. какото ѫ си и пръвое чюлъ, | |
| 165: | и да ти дамъ ново имѧ | |
| 166: | да ти бѫдетъ имѧ алеѯандръ фарижь. | |
| 167: | и да ти повѣмъ о́цâ и матере. | |
| 168: | ѿцъ ти есть прѣамоушь краль, | |
| 169: | и мти ꙗкоупа гжда, | |
| троа града. | Case discord in phrase: 'Troy' left in an unmarked case (gen expected, as in grada). | |
| 170: | а н ѣси ты̏ | |
| оногози старца снъ. | The -zi extension seems to be well productive already. | |
| 171: | и слышавъ то фарижь пастыревичищь. и присѫди венꙋши гжди златѫѧ аблъкѫ. | |
| 172: | и вьзвесили сѧ велми вьсѣмъ срдцемь своимъ. | |
| 173: | и како чю и | The syntax is not fully logical, possibly misplaced. Cf. Pypin: i slyšavъ otъ neja sija, vozveseli+sja zělo |
| исправи ѿ | Miklosich: ispraviti 'plēroun, implere' (in this text at least) | |
| Веноушѫ гждѫ кралевъ снъ. | ~ *Venušę | |
| 174: | и поиде | |
| 175: | и | |
| вьзѧ прощенїе ѿ старца ѡцâ своего които моу сѧ ѿцъ бѣ нарекль. | The verb ęti had originally a root aorist, appearing along s- (3sg.aor vъzęsъ) and regular (3sg.aor vъzętъ) forms already in OCS. The form without any consonant is new, common today (BG vze). | |
| 176: | и поиде въ троѫ граддъ. | The following episode about Oenone and Paris is not mentioned in Pypin's (1857:308) edition |
| 177: | и приближи сѧ под троѫ на рѣкѫ. нарицаемѫѧ кашантоуша | |
| 178: | и тоу ѡбрѣте | |
| венеоушь гждѫ на неи. | Here, the Venus is confused with nymph Oenone (below appears Oinešь), Paris' first love. Veselovskij (1888:54) finds a parallel in Old Norse Trojumanna saga, where ʺVenusʺ (Freyja) is both the goddess judged as the most beautiful by Paris and his lover. | |
| 179: | и пришедь рче кь неи, | |
| 180: | гжде венеꙋшь, люби мѧ да тѧ любѧ. | |
| 181: | и ѿвѣща Ємоу оинешь. | |
| 182: | ѡ Алеѯандре фарижю нинѣ мѧ любишь. | |
| 183: | нѫ прїидеть врѣмѧ | |
| 184: | и оставиши мѧ. | |
| 185: | и рче еи Алеѯандръ | |
| 186: | ѡ гжде оинеꙋше не хощѫ азъ тебе ѡставити, | |
| 187: | егы ли тѧ ѡставѧ, тогы сиази рѣка вашантꙋша вьспѧтъ да потечетъ. | The form egy (li) seems to be specific for the text. |
| 188: | и постави с неѧ | |
| прьвое любве. | Gender/case discord in phrase | |
| 189: | и вьзѧ ѿ неѫ вѣнецъ | |
| 190: | и поиде вь тро́ѫ, | |
| 191: | и изыдошѫ противѫ Ємоу троистии витези. и троискыѫ гждѫ. и самъ прѣꙗмоуша краль и ꙗкоупа гжда троискаа | |
| 192: | и приѫста го | |
| 193: | и вьведоста вь полатѫ | |
| 194: | и веселѣхѫ сѧ вьсѣмь срдцемь ѡ немь. | |
| 195: | призва же прѣꙗмоушь кралъ всѧ пррокы и врачевы и властелѧ и нижнѧѧ люди троискыѫ | |
| 196: | и рече. | |
| 197: | кто ми хощетъ помагати вь троискомь дѣлѣ, азъ дамъ емоу три долы злата. | |
| 198: | и слышаста то̏ два диавола земнаа | |
| 199: | и придоста прѣд кралѣ | |
| 200: | и рекоста Ємоу | |
| 201: | мы хощевѣ створити троѫ. да нама даси | |
| 202: | и наю знаи. | |
| 203: | и начѧста ꙃиздати троѫ. | |
| 204: | и тебоушь бѣ гѫслъникъ | |
| 205: | и гѫдѣше въ гѫсли | |
| 206: | и ꙃиздаше сѧ троа кѫдоу они речахѫ. | |
| 207: | а Нептенабоушь именемъ идѣше вь море | |
| 208: | и́ носѣше из морѣ варъ, и камение пригонѧ и водѫ. | |
| 209: | и ꙃиздаахѫ троѫ. кѫдоу ѡни речахѫ. | |
| 210: | и егы съвръшїста вьсе дѣло троиское. и придоста прѣд͛ прѣамоуша кралѣ. | |
| 211: | и рекоста Ємоу. | |
| 212: | даждь нама наю ѿвѣтъ Єже | |
| на си реклъ. | < nama ? | |
| 213: | и слышавъ то̏ крал. и показа имъ три̏ шѫпы рѫкоѫ. | |
| 214: | и рче и́мъ | |
| 215: | дá | |
| вы сиѫ долы насыпѧ до краа | An acc form marking recipient? | |
| 216: | сиѫ бо вы ѡбѣщахъ. | |
| 217: | и видѣста ѡна ꙗко ихъ прѣвари. | |
| 218: | и разгнѣваста сѧ, | |
| 219: | и рекоста Ємꙋ. | |
| 220: | мы есвѣ створила троѫ град. | |
| 221: | мы хощевѣ и оумыслити како го и расыпати. | |
| 222: | и поидоста | |
| ѡнѣмзи пррочицамъ. коѫ сѧ разъгнѣвахѫ за ѡнѫзи аблъкѫ. | The -zi extension seems to be well productive already. | |
| 223: | и начѧшѫ. прорицати о злѣмъ дѣлѣ троѫ града. како би Троа не | |
| стоалъ до врѣмене нѫ да сѧ бї разорилъ, вь прѣꙗмошево врѣмѧ. | Gender syncretism in sentence: a f.sg ending expected for Troa | |
| 224: | и по сих идѣше кащранда гжда на рекѫ. | |
| шимоишеви, | Case discord in apposition: the name does not seem to be an accusative form | |
| 225: | и тоу приближи сѧ къ неи ипитерь пррокъ, | |
| 226: | и рче Єи. | |
| 227: | кащрандро гжде приди къ мнѣ, да ти повѣмъ вьсѧ таины троискыѫ. що хощет быти. | In Pypin's version, Jupiter himself tells the prophecy |
| 228: | нѫ сѧ не похвали троискамъ гждамь. како си бесѣдовала съ ипитеромь прркомь. | |
| 229: | аще ли сѧ похвалишь, да хощѫ тѧ | |
| сътворитъ да тѧ не вѣроуѫть. | This formally resembles the OCS supine ending, but it is not expected after xoštǫ - more likely a shortened infinitive, middle stage between the full -ti and stem with zero ending from later texts. | |
| 230: | и она̏ прїиде троискы̏мъ гждамъ. | |
| 231: | и начѧ пррочьствовати и глати. | |
| 232: | хощетъ поити мои братъ алеѯандръ фарижь въ гръкы на слоужбѫ. къ менелаоушоу црю. | |
| 233: | и хощеть ѿ онѫдоу довести Єленѫ црцѫ гръчьскѫѧ гждѫ менелаоуша црѣ женѫ. коа е наи лѣпа вь всѣх гръцѣх. | |
| 234: | и хощет Єѧ ради погорѣти троа градъ. | |
| 235: | и ѡна се̏ говорѣше | |
| 236: | а они еи не вѣроуахѫ. | |
| 237: | и просѣше сѧ алеѯандръ парижь оу ѡцâ своего прѣꙗмоуша кралѣ, на вьсѣкъ днь глщи, | |
| 238: | поусти мене вь гръкы, на слоужбѫ къ менелаоушоу црю. | |
| 239: | и пакы хощѫ ѿ онѫдоу скоро прїити. | |
| 240: | а прѣамоушь крал не хотѣше Єго поустити. | |
| 241: | и не може Єго ꙋдръжати. | |
| 242: | нѫ поусти Єго вь гръкы на дворбѫ слоужити менелаоушоу црю. | |
| 243: | и направи Алеѯандръ фариж. корабь свои, | |
| 244: | и вьземъ | |
| многочестнаа роуха. и злата. и бесериЄ и и́на многа различна дарованїа. и вьниде самь вь корабль съ отрокы своими, | Or mnogočęstьnъ 'polymerēs, multas partes habens' (i.e. 'of many fabrics') ? | |
| 245: | и ѿринѫ сѧ вь море | |
| 246: | и отиде вь гръкы | |
| 247: | и | |
| приста под дворъ менелаоушевъ. | The verb pristana 'land' shows both lative (like here, with acc) and locative (with loc) forms for the denoted destination in the text. | |
| 248: | и оувѣдѣвъ то̏ менелае црь. и изыде противѫ емꙋ далече. | |
| 249: | и цѣлова его. | |
| 250: | и рче Ємоу алеѯандръ фариж. | |
| 251: | ѡ гдне црю. да ꙋвѣс црство ти. азь не прїидох слоужити тебѣ злата ради или сребра. ни на иномъ добытцѣ. нѫ да видѧ коа ѥс чьсть на твоемъ дворѣ, или коа доволна чьсти двора црства ти̏. | Pypin: priidoxъ azъ, carju, služiti tebě ne na zlatě i srebrě, no da razuměeši, kaja budetъ čestь sego radi na tvoemъ dvorě |
| 252: | и слышавъ то̏ менелае црь. и обвесели сѧ срдце́мь. | |
| 253: | и поѫтъ его вьведе вь полатѫ црскѫѧ къ Єленѣ црци. | |
| 254: | и сѣдше на е̂динои трапезѣ, и пиахѫ чръвлена вина | |
| триглѣна изь | Unclear, the adjective is not attested elsewhere. Gr. triglēnos 'thrice-eyed' appears as an epithet of various things, but not wine. Veselovskij (1888:71) speculates about a Latin source: in triclino 'in the dining room'. | |
| е̂динѫ чашѫ менелаоушь црь и áлеѯандръ фарижь. и елена црца. | ~ *iz edinę čašę? Sg.acc is unexpected after iz, and -ę would be a corruption (truncated long form -yę?). | |
| 255: | и по томь Єгда приемахѫ оуброусъ и омывалницѫ ѿ стола. тогда написовааше алеѯандръ фарижь | |
| чръвенѣм виномь на бѣломъ оуброусѣ. | The ending is either a sg.loc long form (in discord with the noun), or a generalized pronominal stem ending | |
| 256: | и тако говорѣше | |
| 257: | Єлено црце люби мѧ да тѧ любѧ. | |
| 258: | и елина црѣца оумѣаше книгѫ. | Veselovskij (1888:14) describes the situation as a common image in Western medieval societies - at court, more women were literate than men. |
| 259: | а менелае не познавааше ни слова. | |
| 260: | и поусти менелае црь. братоу своемоу агаменоу црю. | |
| 261: | и рче Ємꙋ | |
| 262: | оувѣждь брате мои како ми ѥс бъ пособилъ. | |
| 263: | и хотѧтъ моа дроужина мнѣ слоужити. | |
| 264: | и бѫди о семь веселъ. | |
| 265: | и слышавь се̏ агаменъ црь, и озлоби сѧ срдцемь. | |
| 266: | и рче. | |
| 267: | азъ о семъ веселъ Єсмъ, ꙗко е́свѣ самодръжца. | |
| 268: | а о сѐмъ н ѣсмъ весель. Єже наю дроужина слоужити намь. | Pypin: a o semъ n+ěsmь veselъ, jako naša bratьja priidoša služiti namъ, no ja zělo ozlobix+sja |
| 269: | да блюди сѧ того. да не приидет чюждее добро и вьзметь нашѫ чьсть | |
| 270: | и бѫдет томоу велика чсть. | |
| 271: | а нама велика срамота. | |
| 272: | и поусти братоу своемоу. | |
| 273: | слышавъ се̏ менелае црь. и озлоби сѧ срдцемъ. | |
| 274: | и рче. | |
| 275: | како н ѣс драга моа чьсть братоу моемоу. | |
| 276: | и на всѣкь днь писааше алеѯандръ чръвенѣмь виномъ на бѣлом оуброусѣ. | The part concerning Alexander's wooing is not in Pypin's edition. |
| 277: | а Єлена црца мльчаше. | |
| 278: | и вь Єдинь днъ призва Єлена црца алеѯáндра въ полатѫ | |
| 279: | и рче Ємоу, тихыми бесѣдами, | |
| 280: | ѡ алеѯандре фарижоу. о́стави дръзость своѫ ѿ мене. | |
| 281: | аще бо оувѣсть гнь мои менелае цръ. то̏ хощет тѧ оуморити злѣ. | |
| 282: | и рче Єи алеѯандръ. | |
| 283: | ѡ гжде моа Єле́но. да вѣси о моеи слоужбѣ н ѣс и́нъ оброкъ нѫ ми е̂си ты̀ оброкъ. | |
| 284: | Азъ н ѣсмь пришелъ да слоужѫ | |
| на златѣ или бисрѣ. | Use of na+loc instead of dat? | |
| 285: | зане троискаа полата едина вѧще и́мать злата и́ сребра, нежели гръчьскаа дръжава. | |
| 286: | и Єгы би видѣла троискыѧ витезы не би рекла витези сѫтъ, нѫ гдни и властеле. | |
| 287: | да гжде моа Єлено. готовъ Єсмъ приѫти мѫкы. нежели длъго мѫчимъ бѫдѫ по твоеи лѣпотѣ. | |
| 288: | и рче Ємꙋ Єлена црца. | |
| 289: | ѡ алеѯандре, не оставлѣмъ тебе вь кривинѣ, | |
| 290: | нѫ ѥс пдобно рещи таковомоу витезоу. кои видитъ селикѫ лѣпотѫ. и любитъ. | |
| 291: | въ днъ тъи приде глас менЄлаоушоу црю. ꙗко ѿвръже сѧ | |
| роусагъ | Miklosich: rousagъ 'regio' < hung. ország | |
| каакиискыи. | Ruseva: kaakiiskyi 'axejska' Possibly a mistake - in the next sentence, Menelaus goes against Pelasgians, and he ʺreturns to Achaeaʺ (vъzvrati sę vъ kaakiiskyǫ drъžavy) after learning about Paris and Helen. Pypin has kajakimskii and poide na nixъ in the next sentence. Some variants (cf. Veselonskij 1888:72) have palagiiskyǫ. Jagić has pažiski grad' i ursag' iklanski and poiti na bagaržiju in the next sentence. | |
| 292: | и рче менелае | |
| црѣ. по гръцѣх силнѫ воискѫ събрати. и поити на | Here, a m.sg.gen/acc form used for a sentence subject, which is not a name. Nor is it clear, what case should Menelae be. | |
| палагїискыѫ роусагы. | According to Veselovskij (1888:73) the target was a land called Pagažia, which could be equal to ʺPelagoniaʺ, ʺPelasgiaʺ, or, as land of Polymestor, *Pragažia, i.e. ʺThraceʺ (Gallipoli) - also called traciiski otok in Jagic's ed. | |
| 293: | и ꙋвѣдѣ то̏ алеѯандръ фарижь, | |
| 294: | и створи сѧ боленъ. | |
| 295: | и леже въ црскои полатѣ. | |
| 296: | и та̏ полата бѣше опѧта роухомъ свилным и златом и бисром. | |
| 297: | и рче Ємꙋ менелае поити съ ним на воискѫ. | |
| 298: | и рече Ємоу алеѯандръ. | |
| 299: | ѡ гне црю. не мощень Єсмъ до ꙃѣла. | |
| 300: | да аще станѫ радъ Єсмъ послѣдовати црствоу ти. | |
| 301: | и по сихь отиде менелае црь на воискѫ. | |
| 302: | и вь нѣкыи днь, поведе Єлена црца двцѧ | |
| хоро играти, и съ гръчьскыми гждами по градоу. | An early attestation of the word. | |
| 303: | видѣвъ то̏ алеѯандръ фарижъ. и рче своимъ отрокамъ: | |
| 304: | привезѣте ми бръзѫѧ | |
| катръгѫ. | Miklosich: katrъga 'katergon, navis' | |
| 305: | и да | |
| видѧ знамение мое Єгы привезете. | ~ *vidǫ < *vidjǫ < OCS viždǫ ? | |
| 306: | и примькошѫ | |
| егови юнаци бръзыи корабъ Єговъ. | An early example of an -ov- adjective built from a 3sg personal pronoun. | |
| 307: | и двигнѫшѫ златыи | |
| хилемъ Єго на копи. | Miklosich: xilemъ 'galea' | |
| 308: | и видѣвъ алеѯандръ, и възѧтъ Єленѫ црцѫ под пазꙋхѫ своѫ. | |
| 309: | и | |
| влѣзь с неѧ вь бръзы корабь свои съ отрокы своими | In OCS, both vъlězъ (e.g. Cod.Zogr. Mt 15:39) and vъlěze (Cod.Assem. ibid.) are found as 3sg.aor forms. | |
| 310: | и ѿринѫ сѧ на море. | |
| 311: | и доплоу под троѫ градъ. | |
| 312: | и приста на шимошевѣ брѣзѣ. | |
| 313: | и оувѣдѣвше троистїи витези и троискыѧ гждѧ. и не хотѣхѫ изыти противѫ Ємоу ни̏ Єдинъ витезъ. ни Єдинъ ѿ отрокъ. | |
| 314: | зане вѣдѣхѫ. колика сѧ | |
| ще кръвъ пролиати под | Stem of *xoštetъ is shortened here as in modern varieties. | |
| троѫ за е̂ленѫ црцѫ. | Lative/locative syncretism: inst expected | |
| 315: | и изыде противѫ Ємоу ѡцъ Є̂го прѣꙗмоушь кралъ и мти е̂гова ꙗкоупа гжда. | |
| 316: | и ѫтъ прѣамоушь алеѯандра за рѫкѫ А ꙗкоупа гжда Єле́нѫ црцѫ. и вьведошѫ ѧ въ полатѫ своѫ. | |
| 317: | и слышавъ меналаоушь црь. ꙗко вьзѧ алеѯандръ фарижь Єленѫ црцѫ. и ѿри́нѫ сѧ вь море. | Pypin: Slyšavъ že Menelae carь o Eleně, vozvrati+sja otъ vojny |
| и отиде под троѫ. и озлоби сѧ срдцемъ велми. | Not in Pypin's ed. | |
| 318: | и вьзврати сѧ въ каакїискыѫ дръжавы. | |
| 319: | и ꙋвѣдѣвъ сиа̏ брат Єго Агамено црь. и събрав сѧ скоро приде къ менелаоушоу црю. | |
| 320: | и жаловаста велми глще, | |
| 321: | колика срамота | |
| двигнѫ сѧ нама. | Here a nǫ-stem preserves its extension in the aorist (OCS dviže). | |
| 322: | и | |
| събравша силнѫ во́искѫ поити подъ троѫ. | The participle is used as a main verb, as the next sentence (unless something was missing) has another subject. | |
| 323: | и приде напрѣд аꙗкшь | |
| шоломоничевъ съıнъ съ ·л· катръгы на помощь менеоушоу црю, безъ заповѣди. | The name resembles the biblicization of names, typical for the Tale of Alexander the Elder. | |
| 324: | и по томь прїиде, паламидешь. | |
| придичевъ снъ. съ ·л· корабли без заповѣди. | Ruseva: Pridičevъ 'Friksov' | |
| 325: | и по сих бѣше Єдин члкъ мѫдръ, оурекшешь именемъ лартѣшевичь снъ. | Pypin: i po semъ někii čelověkъ, Urekšišь imenemъ, Lenteševъ synъ, sotvori+sja bui, da ne+pričastit+sja Troiskoi krovi, nača pesokъ orati, a solь sěati |
| 326: | и оувѣдѣ то̏ | |
| 327: | и створи сѧ бѣсенъ. | |
| 328: | и начѧ пѣськъ орати, а соль сѣати. да сѧ толико не причѧстить троискои кръви. | |
| 329: | и бѣше дроугыи члкъ мѫдръ. именемъ паламедежно, прїидичевъ снъ. иже пристѫпивъ рче црема | Palamades is not mentioned in Pypin's version as the one, who created the scheme |
| 330: | вь и́стинѫ Є оурекшишь мѫдръ члкъ. | |
| 331: | и ѿмѣтает сѧ | |
| таковѫ хытростиѧ да сѧ не причѧстить троискои кръви. | Case discord in phrase: adjective in sg.acc, noun in sg.inst, which is expected in the context. | |
| 332: | да поусти да връгѫть сна Єго прѣд оралом. | |
| 333: | да аще бѫдетъ бѣсенъ, то | |
| прѣорат си щетъ сна. | Besides the shortened/ʺsupineʺ ending of the main verb, as well as the short stem of auxiliary, the word order is similar to the ʺfuture indefiniteʺ constructions (e.g. da+štemь 'we would give' in Tixon.d.) of later sources. | |
| 334: | аще ли н ѣс бѣсенъ, то̏ съставитъ † си щеть воловы не ѡрати, | |
| 335: | и поустиста оба црѣ. аꙗкша соломонича. | |
| 336: | и оухыти моу сна, | |
| 337: | и повръже го прѣдъ | |
| раломъ. | Lative/locative syncretism: acc expected | |
| 338: | и оурекшишъ състави воловы не ѡрати. | |
| 339: | и поведе го иаиꙗкшишь прѣд оба црѣ. | |
| 340: | и рче оурекшишь кь цремъ, | |
| 341: | волил бих тицат съ бѣснымь псомъ по свѣтоу за ·г· лѣта нежели видѣти троискыѫ кръве колика щеть быти за Єленѫ црцѫ. | |
| 342: | бѣше же и ацилеешь храбрыи паче вьсѣх гръкь. ферелешевъ снъ. | Pypin's edition does not mention here Achilles' hiding, recounting the composition of army instead: Bjaxu že i inyi mnozi priidoša ko caremъ na pomoštь oto mnogъ ostrovъ, i otъ suša, i otъ voskrai suštixъ morja, otъ Aѳinъ, i tozemcy, i otъ Ѳetalьja i oto Arxija i otъ vseja Ellady i otъ inyxъ mnogixъ. Bjaše Menesiѳesъ otъ Aѳinъ Nestorъ otъ (piladiseves/salamina eja), Idomenevesъ otъ Krita, Tlipelemъ že otъ Roda, vsi rodъ imušte otъ blagorodnyxъ i otъ carskixъ krovei, muži xrabrii; evѳijaninъ že Axillei sijaše pače vsěxъ čelověkъ, ratemъ pobědnikъ, silen i krěpkorukъ, egožь i iroja naricaxu: sego postaviša cari rati načalnika. |
| 343: | и ѡдѣа сѧ вь жен͛ское рꙋхо, | |
| 344: | и поиде съ гждами по градѣхъ, Єда сѧ тако оутаитъ. да сѧ не причѧститъ троискои кръви. | |
| 345: | зане вѣдѣше колика сѧ щет кръвь пролиати за Єленѫ црцѫ. | |
| 346: | по семъ исчьтоста оба црѣ воискѫ кораблеи тысѫща и ·ро· | |
| 347: | и ѿринѫшѫ сѧ вь море. | |
| 348: | и поидошѫ под троѫ. | |
| 349: | и присташѫ въ Єдиномъ ѿ отокъ | |
| красенъ ꙃѣло, именемъ | Case and/or number discord in phrase: context would require pl.gen, and the form otokъ is indeed ambiguous (sg.nom/pl.gen) - adjective krasenъ not. | |
| абакоумъ. | In the tradition of Epic Cycle, Aulis is the gathering point of Greek fleet before crossing the sea to Troy. The name of the island is possibly biblicized (Prophet Avakum/Habakkuk?). Jagić's version has Avlida Em'broikъ (based on Euboica acording to Veselovskij 1888:70). In Pypin's edition, the killing of the sacred hind also takes place next to Troy without mentioning the island, where they are attacked by Hector. | |
| 350: | и вь томъ отоцѣ бѣше Єдина лѣпа кошоута, ви́лы. и пррочцѧ | |
| и́менемъ фе́лешѫ гждѫ коа обладаше морскыми влънами и́ вѣтром. | Pypin: Veleša | |
| 351: | и ꙋбишѫ онѫ кошоутѫ витези агамена црѣ. | |
| 352: | понеже не знаахѫ. | |
| 353: | и оувѣдѣ то̏ фелеша гжда. | |
| 354: | и разгнѣва сѧ велми | |
| 355: | и поусти великыѫ влъны на море. да погоубить всѧ кораблѧ гръцкыѫ до конца. | |
| 356: | и присташѫ въ томь отоцѣ. | Likely mistakenly repeated. |
| 357: | и озлоби сѧ менелае црь велми. | |
| 358: | и призва попа калкаша. | |
| 359: | и вьпроси Єго глѧ, | |
| 360: | почто быс се̏ | |
| 361: | и хощемъ погынѫти въ отоцѣ семь. | |
| 362: | и рче Ємоу попъ калкашъ, | |
| 363: | оубиле | The ending -le in pl l-participles is common in Macedonia, but also in other Western dialects. |
| сѧ витези обрѣтше кошоутѫ ви́лы пророчицѫ фелешѫ гждѫ. | < sǫtь ? | |
| 364: | и̂ прогнѣвала сѧ е на них | |
| 365: | и поустила е влъны на море да погоубить вьсѧ гръчьскыѫ кораблѧ. | |
| 366: | а тиези витеЗи сѫтъ агамена црѣ иже погоубишѫ кошоутѫ фелешѫ гждѫ. | |
| 367: | и тако велитъ | |
| 368: | До колѣ ми не бѫдет дьщи агамена црѣ | |
| цвѣтаны гждѫ прѣлѣпыѫ не хощѫ ихъ поустити. | Unclear, how this name (Sl. 'flowery') can be traced to ʺIphigeniaʺ (Gr. 'strong-born'). Jagić's version has Cvenuažiju. | |
| 369: | и слыша то̏ менелае црь. | |
| 370: | и сказа братꙋ своемоу агаменоу црю. | |
| 371: | и оувѣдѣвь агаменъ. озлоби сѧ велми. | |
| 372: | и не смѣаше ни единъ прїстѫпити витезъ к немоу. | |
| 373: | зане бѣ̏ гнѣвен. | |
| 374: | и пристѫпи к немоу Єдинъ члкъ наи мъдръ вь всѣх грцѣх. именемь ꙋрекшь. | |
| 375: | и рче. | |
| 376: | о црю гне, остави гнѣвъ свои | |
| 377: | и поусти | |
| за своѫ дъщере цвѣтаны гждѫ. | Case discord in phrase: after za, an acc would be more suitable (as in svoǫ and gždǫ). Given the mixing with radi, appearance of sg.gen forms (dъštere cvětany) is also plausible, even if irregular. | |
| 378: | и подаи ѫ за ѡны кошоуты. | |
| 379: | понеже си пошелъ съ братомь своимъ. да наидешь чсть. а срамотѫ да оставишь. | Jagić's edition gives a bit more sense: Amananone ostavi svoi gnev' i sr'du, ali x'šteš' da umrěš' ti i tvoi brat', kotorěmu si oběštal' čast' obrěsti a sramotu ostaviti. |
| 380: | и кои сѧ | Again, the sense seem to be more clear in Jagić's edition: Ako ne privedeš' simo x'štere tvoe i ne ubiemo e za košutu, tadai si učinil' sebě smr't' i bratu tvoemu i mnogo gr'čkěm' urom' i mnozěm' gr'čkěm' gospam' v'dovstvo |
| сѧ двигнѫле гръцкыѫ воеводы, и саракинстїи | < sǫtь ? As 3pl.prs of 'be' and refl.pronoun are homographic, the distinction follows the word order in the next sentence. | |
| оурове. и каакїистїи. и палагїистїи, и | < HU? | |
| рагоуилъстїи витези. да | Not fully clear. Jagić (1868:68) has once po gospodě argulěnskoi. Veselovskij (1888:70) compares it with biblical Rages (Gr. Ragoi, Tob 1:14) in Media. | |
| сие себѣ сѫтъ наишле съмръть. а тебѣ срамотѫ. | Gender discord: formally neuter unexpected for vitezi | |
| 381: | и наишло сѧ Є много гждь вь вдовичьство. аще толико не поустишь за своѫ дьщеръ. | |
| 382: | и слышавъ то̏ агаменъ црь. и ѡстави гнѣвъ и сръдбѫ своѫ. | |
| 383: | и поусти за своѫ дъщерь | |
| цвѣтаны гьдѫ. | As above, the sg.gen form is possibly influenced by the development of prepositions za and radi. | |
| 384: | и ѿпоустиста оба црѣ оурекшиша лартѣшева сна. | |
| 385: | и направи оуреекшишь свои бръзыи корабь кои пробиваше силныѫ морскыѫ влъны | |
| 386: | и доплоувъ. приста подъ дворъ агамена црѣ. | |
| 387: | и доиде к лѧтомещрици црци. | |
| 388: | и рче Єи. | |
| 389: | направи своѫ дъщерь, | |
| 390: | и даи ѫ повести под троѫ. | |
| 391: | и рче црца. | |
| 392: | како се̏ можетъ быти, Єже повести дьщерь моѫ тамо. | |
| 393: | и рче еи | |
| 394: | ѡ гжде црце. да оувѣси ꙗко ꙋмиришѫ с(ѧ). | |
| 395: | и съЄдинишѫ с(ѧ) троане съ гръкы. | |
| 396: | и повратишѫ Єленѫ црцѫ без ръвани. | |
| 397: | и хощемъ дати цвѣтанѫ гждѫ нашѫ за | |
| Єлеоуша; прѣꙗмоушева сна вь троѫ. | Ruseva: Elinoušъ 'Xelen' | |
| 398: | и | |
| слышавъ то̏ црца. и обвесели сѧ срдцемъ велми. | Gender syncretism: m.sg form of the participle not congruent with the f.sg subject (crca). | |
| 399: | и направи своѫ | |
| дьщере. | Case discord in phrase: a sg.acc form (like svoǫ) expected | |
| 400: | и дас ѧ оурекшю повести под троѫ. | |
| 401: | и в ньже днь поведе ѧ вь тъи днь прѣсташѫ вльнениа морю. † | |
| 402: | и вь | |
| тыѫ нощь прииде Пелеша гжда. къ агаменоу црю | Case discord in phrase: a f.sg.acc form expected in this context | |
| 403: | и рче емоу. | |
| 404: | остави ми без боазни своѫ дьщерь вь сем отоцѣ. | |
| 405: | азъ бо млстива Єи хощѫ быти и хранити доволнѣ. | |
| 406: | и Єгда быс заꙋтра опоишѫ ѧ | |
| вино | Case syncretism: sg.inst > sg.nom | |
| 407: | и оуспишѫ ѧ | |
| 408: | и оставишѫ ѧ спѧщѫ. | |
| 409: | и ѿринѫшѫ с(ѧ) гр͛чстїи корабле под троѫ на ратъ. | Jagić: i on'dě ostaviše korable a sami se sunuše pod Troju na rvanju |
| 410: | и напрѣд идѣше иаиакша снъ шоломоничевь. и оурекшеша лартешева сна. | |
| 411: | и изыде противѫ имъ прѣмогыи витезъ Єкторъ краль. | Jagić: I izidě iz Troe Troiluš' Priěmuševišt' a iz grčke voiske Těržižev vitěz' i udrista se sulicama |
| и с нимъ Троистїи витези, анцидешъ и етеноръ и Єношь. | Translation of names (including interpretation of Enoš) is based on Veselovskij (1888:76 f.), who followed by Ruseva too. | |
| 412: | и стрѣлѣаше Єкторъ краль стрѣлоѫ | |
| габилотоѫ. | Miklosich: gabilota 'iaculum' < it. giavelotto Ruseva (2011:81) describes it as a device for throwing Greek fire (cf. živogo ogně iektorova below; also cf. Pypin's version: i nača strěljati Ektorъ strěloju so ognemъ). The weapon is also used by Polypoetes. In Jagić's version, he uses strělu Gabělovu to destroy towers of Troy ('s walls ?), three by each throw, while the missile returns to his hands afterwards. | |
| 413: | и вь Єдино поущенїе потаплѣаше три кораблѧ гръцкыѧ. | |
| 414: | и щитѣше иаꙗкшь шоломоничевь снъ. своимъ щитомъ зорѣнымъ. | |
| 415: | и защити ·зı· корабеи | |
| гръч͛скых ѿ живого ѡгнѣ иекторова. | The final x (superscribed) seems to have been added afterwards. | |
| 416: | и по томъ изыдошѫ грьчьстїи витези на ратъ. | |
| 417: | и изыде противѫ и́ Єлѣноушь прѣꙗмꙋшвь снъ. брать алеѯандръвъ. | |
| 418: | и начѧ сѧ бити подь троѫ. | |
| 419: | и оурва Єлѣнꙋшь тивоурцера. | |
| дицева сна. | According to Veselovskij (1888:77), the name of Teucer's father possibly reflects Tydeus, father of Diomedes (appearing only in Jagić's ed., killed by Hector). In the original. Teucer is a brother of Ajax and son of Telamon in the Epic Cycle. | |
| 420: | и лежаше тивоуцеръ подъ своимъ | |
| фарижемъ кои сѧ зовѣше | Vasmer IV 187 - farь, CS faryžъ 'porodistyj konь, skakun' < mgr. farēs < ar. fāris 'horse' | |
| рогафарижь. | Ruseva: Rogafarižь 'Rogaparis' | |
| 421: | и лежаше вь троискомъ прасѣ проблѣдѣвъ ѿ съмрътнаго страха. | |
| 422: | и близ него бѣ оурекшишь, | |
| 423: | и не смѣ Єгѡ, отѧти. | |
| 424: | нѫ го изѧ аꙗкшь, шоломоничевь снъ. | |
| 425: | и по томъ иЗыдошѫ гръчьстїи витези. и воеводы под | |
| трои. | Lative/locative syncretism: acc expected as Troy denotes the destination. | |
| 426: | и поставишѫ чръвены заставы и бѣлыѫ | |
| те́нты. | Miklosich: tenъta 'tentorium' | |
| 427: | и сташѫ под троѫ. | |
| 428: | и поде менелае цръ и оуре́кшь на вѣрѣ прѣꙗмоуша кралѣ. | |
| 429: | и начѧста говорити прѣꙗмоушоу кралю, вратити на опѧть Єленѫ црцѫ, без ръвани. да не | |
| за неѧ̏ ради пролѣЄт сѧ велика кръвъ. и мноѕӥ витези погыбнѫтъ. | Seems to reflect the syncretism in meaning of za and radi appositions ('for'), which merged today (BG zaradi). | |
| 430: | и хѿѣше краль вратити ѧ, | |
| 431: | и оувѣдѣ то̏ алеѯандръ фарижъ. | |
| 432: | и доиде. | |
| 433: | и хотѣше погоубити менелаоуша црѣ и оурекшиша† аще не би их прѣꙗмꙋшь застѫпилъ. | |
| 434: | и оувѣдѣ то̏ аоинеша гжда. | Oenone's quarrel with Alexander and Helen is not mentioned in Pypin's and Jagić's versions. |
| 435: | и доиде | |
| на фарифа алеѯандра. | Possibly broadening of function of na+acc construction - something like kъ+dat would be more expected | |
| 436: | и начѧ сѧ карати сь нимъ. | |
| 437: | и рче. | |
| 438: | ѡ алеѯандре помѣни този Єгда азь течах своима босама ногама по морскомоу остромоу пѣскоу без покрывала. ис твоего плавогривѣстого прꙋсца. | |
| 439: | и рѣх ти | |
| 440: | алеѯандре фарижоу. нинѣ мѧ любишь. | |
| 441: | а по томъ прїидет врѣмѧ како мѧ хощешь оставити. | |
| 442: | и ты сѧ мнѣ клънѣше, | |
| 443: | не щѫ тебе оставити. | |
| 444: | Єгы ли тѧ ѡставѧ тогъı сиази рѣка да | |
| потече вьспѧтъ. | Elision of final -tъ in 3sg.prs | |
| 445: | тогы вьзѧ Єленѫ црцѫ | |
| 446: | А мене Єси Оставилъ. да се хощет сѧ Єѧ ради велика кръвъ пролиати под троѫ | |
| 447: | и мнози погыбнѫт. | |
| 448: | А егы ты̏ идѣше въ гръкы на дворбѫ менелаоу црю. тогы сѧ азъ молѣхъ морскои вилѣ, да оуставитъ морскыѫ вльны. да ты̏ идеши съ веселемь срдцемь. | |
| 449: | а когы бих видѣла поѫл си Єленѫ црцѫ и идешь. то пакы ꙋмолила бих вилѫ. | |
| 450: | та̏ бихѫ твои корабле потонѫле. | Conj. ta 'and then'? |
| 451: | и остави оинешь гжда алеѯандра, | |
| 452: | и поиде на Єленѫ црцѫ карати сѧ с неѫ. | |
| 453: | и рче Єи. | |
| 454: | помѣни егы то ны три сѣдѣхомь вь мор͛скомъ отоцѣ. | |
| 455: | и доиде тезишь витеꙃъ. | |
| 456: | и възѧ тебе из междѫ нас. | |
| 457: | и по том тѧ е вьзѧлъ менелаоушь црь. | |
| 458: | а сези си | |
| вь третиѧ постелѧ прѣлюбы сьтворила, а мене изгнала. да се хощет сѧ за тебе великаа кръвъ пролиати. | The vь should be here followed by loc form, i.e. sg.dat/loc *tretei posteli. | |
| 459: | и слышавь то̏ менелае црь и оурекшь. и изыдоста из троѫ. | The logic does not follow Oenone's episode, which is likely a later addition. |
| 460: | и доидоста вь гръцкыи станъ. | |
| 461: | и казаста вьсѣмъ коа им бѣ съмрть общаа ѿ алеѯандра ѡлѫчена. | |
| 462: | и призваста оба црѣ попа калкаша. | |
| 463: | и начѧста Єго вьпрашати. | |
| 464: | повѣждь нама. | |
| 465: | коа сѧ зданїа трѣбѣ трои на ръвань. | |
| 466: | како ли можемъ троѫ прѣѫти. | |
| 467: | и рче имъ попь калкашь | |
| 468: | пръвое трѣбѣ довести ацилееша ферлешева сна. | Jagić: gospodine, nai+prvěi e trebě naiti Acěliša Pělěučevišta i běle kone Rižuša krala, ki se mogu napoiti na rěcě Šimoriševě, ki su brzi kako větr', i kip' Palěše gospoe i pepel' Lavmědona vělikoga i Elenuša Priěmuševišta. I doklě e v Troi na visokom' turni Dělon' vaxtarь i doklě e v Troi kamen' nad' vrati troiskimi, na kom' e pisano kako nim' Troě stoi, i dokle ne pridě Pilotaš' Pean'cižišt' strělom' i Gabilot', ka morěta ednem' kamenem' turne rassipati, to su i proročice rěkle i dotlě ne morětě Troe vzěti. |
| 469: | и дроугое трѣбѣ привести | |
| пилоташа петичева сна. стрѣлоѫ габилотоѫ. | Veselovskij (1888:80) deciphers the name as ʺPhiloctetes Poeantidesʺ | |
| 470: | и доколѣ стоить | |
| дѣло, на | Jagić: Dělon' vaxtarь | |
| стража на высокомъ | A general case after na - loc or acc expected | |
| кастели и образь Минѣрве гждѫ, и доколѣ стоитъ камень великы надъ враты. тако сѫтъ пррочцѧ прореклы не может сѧ † троа прѣѫти. | lt. castellum | |
| 471: | и слышавь то̏ оурекшешъ. и заложи своѫ главѫ на срѧщѫ, | Jagić: I sliša to Urikšeš', mudri knez' traciiski, i v prvu nošt' vr'že glavu svoju na srěštu i šadь pod Troju i vrže rěměn'ne lěstvicě va visoki turan' i vlězě v Troju |
| 472: | и створи ремениемъ стльбѫ, | |
| 473: | и завръже ѧ | |
| 474: | и влѣЗе | |
| нощиѧ вь троѫ | Adverbial inst - not common in the text | |
| 475: | [...] | A missing passage (a verb for the following sentence?) is indicated by Ruseva. Jagić fills more details about this night raid: i vlězě v Troju i ukradě Elěnuša u visokom' turně i kip' Palěše gospoe i pepel' Lavmědona vělikoga |
| дело на стража. на высѡкомь кастели: | Jagić: i iskaše Dělona vax'tara i naidě ga strěgušt' stražu, i ěm' ga izvědě ot nega vsu tainu Troisku i ubi ga tud'e. | |
| 476: | и вьзѧ образь Минѣрве гждѫ. | |
| 477: | и доиде на тро́искаа врата. | |
| 478: | на их бѣ реидешь крáлъ | In Jagić's version Ulysses slaughters a number of heroes besides Rhesus: I ošte idě na Ružuša krala i pobi ga i družinu ego. I tu nošt' ubi Dělona vaxtara, Šarpědona, Ceranona, Piedona, Alěktora, Kronuša, Akšandruša, Parkanuša, Karopěna proroka ki časti svoemu gospodinu ne otkladaše. I v' tu nošt' ubi mnogo čast'nix vitězi, i vazam' bělě kone Rižuša krala i pridě v grčki stan' s velikim počteniem'. |
| 479: | и оубис Єго. | |
| 480: | и изведе бѣлого фарижа реидеша кралѣ. | |
| 481: | и доиде вь гръч͛скыи станъ. съ великоѫ чъстиѧ. | |
| 482: | и вьзвеселишѫ с(ѧ) оба црѣ. и всѧ воеводы и оурѡве грцсти. | |
| 483: | и поустишѫ иаиꙗкша, да ищет ацилеша. | |
| 484: | и иска Єго вь мноЗѣхъ мѣстѣхъ, и отоцѣх и градѣхъ, | |
| 485: | и не може го наити. | |
| 486: | и доиде на Єдинъ ѿ оток лѣпъ, и красенъ велми. кои сѧ зовѣше калкадиновь отокъ. | Achilles' hiding in Skyros is not mentioned in works of Epic Cycle, nor in Pypin's version. |
| 487: | и вь томъ отоцѣ бѣше | |
| пиргос красень. | < gr. pyrgos 'tower' | |
| 488: | и вь томъ пирѕѣ бѣше крáль именемь | |
| ко́ета крал. | Jagić: šteri Ućetě krala, pride k Uetu kralju | |
| 489: | и ꙋ того бѣ кралѣ ·е· дьщерїи. | |
| 490: | и ·ѕ· ацилешъ. | |
| 491: | и вьзврати сѧ под троѫ. | |
| 492: | и исповѣда имъ. | |
| 493: | ꙗко исках Єго по всѣх | |
| градох, | Both graděxъ (regular o-stem pl.loc in OCS) and gradoxъ (taken from u-stems) appear in the text (no *gradověxъ). | |
| 494: | и не могох обрѣсти его. | |
| 495: | и ѡзлобиста сѧ оба црѣ. и вьси вел͛мѫже гръчьсти. | |
| 496: | и поустиста пакы оурекшеша искати ацилееша. | |
| 497: | и направи ꙋрекшешь свои корабль многочьстнымь бисромь и златомь и роꙋ́хы златыми и | |
| красныѫ юнакы. | Case discord in noun phrase: inst expected, junaky shows a syncretic pl.acc/inst form, but krasnyǫ (< -yę) is clearly pl.acc | |
| 498: | и поведе бѣлого фарижа. реидеша кралѣ̂. | |
| 499: | и прѣложи на немъ свѣтлое ѡрѫжие и | |
| щи́томъ, на коЄм бѣ | Case discord in conjunction: sg.nom orǫžie + sg.inst/pl.dat štitomъ | |
| писано образъ пространного свѣта. слнце и мсцъ. и ꙃвѣзды. и боурѣ. и лакомы мечь, ореша кралѣ кои вьсегда желааше троискыѫ кръвЄ. | Gender discord: obrazъ is m.sg | |
| 500: | и ѿринѫ сѧ на море. | |
| 501: | и поиде искати ацилееша. | |
| 502: | и приста на тоижде | |
| отокъ. вь немже бѣ коета краль. | Locative/lative syncretism and case discord in phrase, no matter how we analyze the verb (toižde in loc, otokъ in acc) | |
| 503: | и оувѣдѣ то коета краль | |
| 504: | и изыде противѫ Ємоу. | |
| 505: | зане моу бѣ ближнїи, | |
| 506: | и вьведе Єго вь полатѫ. | |
| 507: | и ѡбѣдовахѫ на Єднои трапезѣ. | |
| 508: | и по ѡбѣдѣ. рче оурекшишь кралю. | |
| 509: | ѡ гсне да вѣс кралев͛ство ти | |
| 510: | поустишѫ мѧ ѡба црѣ. | |
| 511: | и дашѫ | |
| дарѡвы твоимъ дьщерѣмъ. а моимъ сестрамъ. | An innovative plural form (OCS m.pl.acc dary), otherwise the -ov- extension is not common here. | |
| 512: | да повели имъ да изыдѫт на морскыи отокъ. да си вьзимаѫтъ що е коЄи драго. | Again a redundant optative da before imperative verb |
| 513: | и повелѣ краль изыти вьсѣмь гжамь. из двора на море. | |
| 514: | и начѧшѫ вьзимати що коа любить. | |
| 515: | а ацилеешь стоаше поглѧдоуѫ на фарижа, ꙗко соколь на птицѫ. | |
| 516: | и минѫ мимо него | |
| 517: | и рче, | |
| 518: | съи̏ фарижъ подбенъ Єсть по доброго витеза. | |
| 519: | и сие орѫжїе на Єговѣ широцѣи плещи. | |
| 520: | и съи̏ щи́тъ | |
| на еговѫ крѣпкѫѧ мышцѫ, | Lative/locative syncretism: loc expected as in previous sentence. | |
| 521: | и слышавъ то̏ ꙋрекшишь. и положи Ємоу | |
| своимъ рѫцѣ на рамѣ Єго. | The sg.inst/pl.dat is unexpected, incongruent with dl.nom/acc rǫcě. | |
| 522: | и рче къ ацилеешоу. | |
| 523: | ѡ ꙋбожниа двце не оустрашаи сѧ ѿ троѫ. | |
| 524: | ожидаетъ тебе троа на разорение. | |
| 525: | и тоꙋ̂ прѣвари оурикшешь, ацилееша | |
| 526: | и поведе Єго под троѧ | |
| 527: | и доидоста на придежьскыѫ отокы. | |
| 528: | и вь томь ѿоцѣ бѣшѫ витези, иектора кралѣ соуличникъ | |
| фелеспонъ съ ними. | Unclear, but according to Veselovskij (1888:82) the name likely had a T- in the beginning. The lemma is based on Ruseva (2011:115). In the Legend he is also the father of Briseis-Hippodameia, i.e. ʺBriseusʺ, a Lelegian king of Pedasus. | |
| 529: | и хотѣхѫ да погꙋбѧть, ацилееша и ꙋрекшеша. | |
| 530: | и поиде противѫ ацилеешь на бѣломь фарижи, | |
| 531: | и оуби̏ фелепона соуличника и Єговѫ дроужинѫ. жеробона витеза. и скадриѡ̀на и не чьстиваго иермѡ̂на | |
| 532: | и вьзѧ ацилеешь телеспона соуличника. дьщере | |
| брижеида гждѫ. коа бѣше наи лѣпа вь троискахъ странах | Case syncretism: f.sg.acc > nom | |
| 533: | и поведе ѧ под тро́ѫ. | |
| 534: | и доидоста вь гръчьстїи стàнъ. съ великоѫ чьстиѧ. | |
| 535: | и обвеселиста сѧ ѡба црѣ. и вси велмѫжие. и вси оурове гр͛цтїи и срацин͛стїи и каакїистїи. и̂ рагоуилъстїи витези. | |
| 536: | и творѣше брань иекторъ кралъ. | |
| 537: | и поражааше множьство гръчьскыих витезь на всѣкъ днь. | |
| 538: | и многыѫ | |
| вел͛мѫ погоублѣаше. | < *velmǫžę ? | |
| 539: | и боаше сѧ глса ацилешева. | |
| 540: | и Єгда быс въ некыи днь и направи сѧ ацилешь. | |
| 541: | и поиде под своѫ | |
| арматосиѧ и своимъ знамениемъ противѫ Єкторꙋ кралю. | Miklosich: armatosati 'harmatōnein, armare' | |
| 542: | и ставша сѧ полюбиста сѧ. | |
| 543: | и ѫста сѧ за рѫкѫ. | |
| 544: | и вь тъи днь не хотѣста сѧ бити. | |
| 545: | и бѣхѫ плѣниле гръчьстїи витези троискыѫ страны | |
| 546: | и привеле бѣшѫ рижеоуша попа дьщере. рижеоꙋ̂дѫ гждѫ коа бѣше наи лѣпшаа въ троискыхъ странахъ. | |
| 547: | и видѣвъ ѫ агамено црь лѣпѫ и краснѫ велми и вьзѧ ѧ себѣ. | |
| 548: | а арижеоушь бѣ попъ снъ тебоуха бога. | |
| 549: | и ꙋвѣдѣ то̏ тебоух богъ | |
| 550: | и разгнѣва сѧ велми̏. | |
| 551: | и поусти своим вльшвениемъ великъ недѫгъ вь гръчьскѫѧ воискѫ, | |
| 552: | и мноꙃи помираахѫ. | |
| 553: | и вьпроси ацилешъ калкаша попа. | |
| 554: | почто разгнѣвѣ сѧ на нас бъ | |
| 555: | и хощемъ погынѫти. | |
| 556: | и рче калкашь попъ. | |
| 557: | зане е агаменъ цръ рижеоуша попа дъщере въЗѧлъ. | |
| 558: | а рижеоушь попъ снъ ѥс тебоуха бога. | |
| 559: | и реклъ Є тебоух богъ. | |
| 560: | дондеже не повратѧть рижеꙋдѫ гждѫ ѡцоу Єѧ не хощеть съи недѫгъ прѣстати ѿ гръчьскыѫ воискы. | |
| 561: | Слышав же се̏ ацилешь шедъ рче менелаоушоу црю причѧ сиѫ. | |
| 562: | и емъ за рѫкѫ ацилешь рижеоудѫ гждѫ, и възврати ѫ кь оцоу | |
| Є. | F.3sg.dat je (MK), or just mispelled eę ? | |
| 563: | и разгнѣвав же сѧ агаменъ цръ. вьзѧть женѫ ацилешꙋ. | |
| 564: | и разгнѣвѣ сѧ ацилешь | |
| 565: | и не хотѣше изыты на рать на Єктора | |
| 566: | и поустиста ѡба црѣ, оурекшеша и тивоучера къ ацилешоу, | |
| 567: | и рекоста ацилешоу, | |
| 568: | гдне остави свои гнѣвь, | |
| 569: | и вьзми орѫжие | |
| 570: | и поиди противѫ Єктороу кралю. да би̂ сѧ | |
| оставивилъ гръцкыѫ воискы. | < *ostavil ? *ostaviv ? | |
| 571: | ацилешь же ничьсѡже ѿвѣщавааше. | |
| 572: | и поустиста ѡба црѣ ацилешоу брѣжеидѫ гждѫ да разговоритъ Єго. | |
| 573: | И начѧтъ бесѣдовати кь немоу | |
| 574: | поустила мѧ ста оба црѣ да мѧ прїимешь на опѧт. | |
| 575: | и остави гнѣвь. | |
| 576: | та изыди под троѫ на брань. давно би | |
| ѡделѣ некторю кралю. | An l-participle would be expected after bi. | |
| 577: | а ацилешь ничтоже ѿвѣща. | |
| 578: | и направи сѧ аиакшь. | |
| 579: | и поиде на нектора. | |
| 580: | и вьзѧ аиакшь камен коего не могѫть два витеза двигнѫти. | |
| 581: | и наꙗзди | |
| 582: | и̂ оудари Єктора кралѣ. | |
| 583: | и поклѧкнѫ Є́кторъ и | |
| [...] егова фариа на | A missing word indicated by Ruseva. | |
| земѧ. | Loss of epenthetic l | |
| 584: | и обращ сѧ рче. | Jagić: I reče Ektor' kral'. to ne bě grčke p'sice vdarac', to est' troiske krvi. I reče Aěkš' isto est' mati moě is Troe. I sne Ektor' kral' svoi zlati pas' i opasa nim' Ěkaša vrxu oruž'ě. i sne Aěkš' svoi zlati meč' i nim' opasa Ektora krala i rekosta. važda se mi tako opasueva, da se ne ubieva mei sobu, a sva si bližikě. |
| 585: | н ѣс съи оударъ ѿ грьцкыихъ оударъ. | |
| 586: | нѫ ес ѿ | |
| прижиискыхъ кръвїи. | Possibly number discord - if krъvь is uncountable (below is also prižiskyǫ). Jagić: to est' troiske krvi | |
| 587: | и вьпроси ѥго | |
| 588: | кто Єси ты̏. | |
| 589: | и рче Ємъ | |
| 590: | азъ Єсмь иаиакшь. | |
| 591: | и Єкторъ рче. | |
| 592: | право реклъ Єси | |
| 593: | н ѣси ты ѿ гръчьскых витезь. | |
| 594: | нѫ си ты̏ ѿ прижискыѫ кръви. | |
| 595: | а Єжеона гжда мнѣ Єс сестра. | |
| 596: | и даде | |
| моу Єктороу своего златого | Doubled iobj? Or wrong case in the second word (< *dade mu Ektorь...) | |
| меча. | Object is inanimate, so sg.gen form does not seem suitable here. | |
| 597: | и рче мꙋ | |
| 598: | опоаши сѧ симь златымь мечемъ по орѫжию своЄмꙋ. | |
| 599: | да егда идеши на ръвань, да азъ ѿ тебе не погынѫ | |
| 600: | а ты ѿ мене. | |
| 601: | и поиде Єкторъ вь троѫ. | In Jagić's version, the episode of battle between Hector and Ajax is followed by latter's further exploits: Ot'tud' ponese Aěkš' *č* ran' u svoem' štite, i tu pobi oxologa Šarpedonuša i zastav' troisku. I učini korabl' ot' živěx' ognev' i ot'pudi silne zastavi ot' korabal' grčkěx'. Sarpedon is killed twice in the text: first by Ulysses during his night raid, then here by Ajax. In Vatican ed., he is not mentioned. |
| 602: | и пришед рче братоу своемоу алеѯандроу фарижꙋ. | |
| 603: | не тебе ради ли приде брань сиа на троѫ. | |
| 604: | и азъ тебе ради кръвъ своѫ проливамъ. | |
| 605: | а ты̏ не хощеши никогы съ мноѫ изыти на ръвань. | |
| 606: | и рче поити | |
| 607: | да Єгы ста̏ заоутра и направи сѧ алеѯандръ | |
| 608: | и поиде на брань. | |
| 609: | и оувѣдѣ менелаоушь црь. ꙗко алеѯандръ фариж идеть на ръванъ. | |
| 610: | и нарѧди сѧ менелаꙋшь цръ | |
| 611: | и поиде противѫ Ємоу | |
| 612: | и наꙗ́здиста сѧ. | |
| 613: | и ꙋрва менелае алеѯандра фарижа. | |
| 614: | и лежаше въ троискомъ прасѣ | |
| 615: | и вращь сѧ менелае црь и хотѣше Єго погꙋбити до конца. | |
| 616: | и приспѣ веноуша гжда | |
| 617: | и створи великѫ мъглѫ | |
| 618: | и не може го ѡбрѣсти. | |
| 619: | нѫ ꙋбѣже вь троѫ. | |
| 620: | и видѣ Єго Єлина црца | |
| 621: | и рче Ємоу, | |
| 622: | ѡ алеѯандре фарижоу. | Helen speaks in a much less friendly tone in the Jagić's version: I gda pride v Troju, karaše ga Elena carica, glagoljušti. Parižu Aleksandre, kako ti smě poiti proti moemu prvomu gospodinu Menelaušu caru? vidě ti pravlax' i da e on dobr' vitěz', a ti si boli v Troi tanca igrati s gospami. Da kada su me na te nanesli grěsi, volěla bix', da bi na tebě počten'e ostalo. da viděx' kako te dolu svrže Menelauš' i sram' me bě gledešt' tvoix' žltěx' lasi u troiskom' praxu i o tle, nigdar' ne běše poiti na rvanju. |
| вѣдѣ говорѣх ти, | ~ slk. veď ? | |
| 623: | противѫ не исходи мелаоушоу црю. | |
| 624: | зане бо е по храберъ ѿ тебе. | |
| 625: | а ты е́си по чьтенъ гднь и по добръ игрецъ играти и веселити сѧ съ гждами. | |
| 626: | видѣх бо ꙗко твои жльтїи власи лежахѫ вь троискѡмь прасѣ. аще не би братъ твои Єкторь кралъ възбранилъ гръчьскымъ витезом да приидеши въ троѫ. | |
| 627: | и абие Єкторъ крал биаше грьцкыѫ воѫ. | |
| 628: | ацилешь же сѣдѣше и глѧдаше. | |
| 629: | и приде отрок ацилешевь и́менемъ потриколꙋшь, доичикъ, кои бѣше съ нимъ Єдино млѣко салъ. | |
| 630: | и рче Ємꙋ | |
| 631: | ѡ гдине ацилеешꙋ. прими своЄ ѡрѫжие. и свои фарижь, | |
| 632: | и поиди под своимъ знамениемъ. противѫ Єкторꙋ кралю. | |
| 633: | Аще ли не хощеши | |
| да поусти мене | The imperative form after da seems redundant. | |
| 634: | и направи мѧ въ твоемъ ѡрѫжи и под твоимъ знамениемъ. | |
| 635: | давно сѧ би възвратилъ Єкторъ краль ѿ нас. | |
| 636: | и поусти Єго ациЄлешь. | |
| 637: | и видѣ Єкторъ краль знамение ацилешево, | |
| 638: | и оубоа сѧ и Єговъ фарижъ | |
| 639: | и начѧ бѣжати. | |
| 640: | и пакы вратив сѧ рче, | |
| 641: | н ѣс ми срамота ѿ добра витеза оумрѣти. | |
| 642: | и начѧста сѧ бити. | |
| 643: | и оуби Єкторъ потроколоуша. | |
| 644: | и привѧза Єго фарижоу Єго къ опаши. | |
| 645: | и повлѣче Єго вь троѫ. | |
| 646: | и радоуаше сѧ мнѧ ꙗко ацилеша оуби. | |
| 647: | Видѣвъ то̏ ацилешь и жалостенъ быс велми. | |
| 648: | и поусти матери своеи тетиши гжди вь Єлины | |
| 649: | и рче Єи | |
| 650: | допоусти ми | |
| онаквози орѫжие. каквото ми бѣ и прѣжде дала. | A distal variant of takъvzi, not seen elsewhere in the corpus. | |
| 651: | аще ли ми не даси да | |
| понест͛ щѫ моѫ главѫ голѫ под троискыи ꙃиздь. | Again, the word order and forms resemble later ʺfuture indefiniteʺ constructions. | |
| 652: | и к томоу мене не видиши. | |
| 653: | и слышавъ то̏ тетиша гжда. и поиде въ горѫ | |
| калканоушꙋ ковачю. под коимъ бѣ ·т· малых дїавол. | Jagić: Vl'kanušu | |
| 654: | и даде Ємоу много злата. | |
| 655: | и рче Ємоу по скоро исковати всѣка ѡрѫжиа. | |
| 656: | и искова орѫжиа добра. | |
| 657: | и пꙋсти тетиша гжда Ацилешоу сноу своемоу под троѫ. | |
| 658: | и въ кои днь принесено быс ѡрѫжие то̏. въ | |
| тыѫже нощь видѣ сънъ жена Єктора кралѣ | Case discord in phrase: the determiner seems to show a sg.gen form (< -yę-) | |
| Євтропїа гжда. | Jagić: Andropa Below, the name of Hector's wife is Androfia. | |
| 659: | и разбоуди сѧ ѿ съна своѥго. | |
| 660: | и начѧ плакати жалостно. | |
| 661: | и ставши иде прѣд ложницѫ свекра своего прѣꙗмоуша кралѣ, | |
| 662: | и слышавъ то прѣꙗмꙋшь краль, и рче | |
| 663: | кто ѥс прѣдъ | |
| моѫ ложницѫ, въ полоунощъ и толико плачеть. | Lative/locative syncretism: inst expected | |
| 664: | и рче гжда | |
| 665: | гдне | |
| Єво смь азъ сама. | A SC-like innovation with ov-stem proximal demonstrative. | |
| 666: | и н ѣсмь пръвоЄ приходила. ни говорила. | |
| 667: | и нинѣ ти говорѧ | |
| 668: | и молѧ тѧ | |
| 669: | не ѿпоущаи сна своего, въ оутрѣшныи днь на ръванъ на ацилееша. | |
| 670: | зане го не | |
| ще на опѧтъ дочакать. | Although šte is conjugated in later texts deep into 19th c., here the form resembles the modern use - the speaker is the subject. | |
| 671: | и слышавъ то прѣꙗмꙋшь. начѧ ѧ вьпрашати | |
| 672: | вьставше и сказа Ємоу сънъ Єже видѣ. | |
| 673: | изыде из троѧ велика мечка. | |
| 674: | а из гръчьскыѧ воискы ве́прь. | |
| 675: | и начѧста сѧ борити. | |
| 676: | и посѣче вепрь мечкѫ. | |
| 677: | и лежаше на троискомъ прасѣ. | |
| 678: | и вьвлѣче ѧ вь гръчьскыи околь. | |
| 679: | и к томоу не видѣхъ камо сѧ дѣнѫ | |
| 680: | да аще поустишь иектора то не щешь го видѣти. | |
| 681: | и слышав то прѣꙗмоушь краль, и начѧ ѧ тѣшити. тихыми бесѣдами. | |
| 682: | ѡ гсне не злосръди сѧ. | |
| 683: | мы хощемъ створити что Єсть добрѣ. | |
| 684: | и проводи ѫ вь ложницѫ Єѫ. | |
| 685: | и Єгы быс заоутра. и направи сѧ Єкторъ краль на брань. | |
| 686: | и изыдошѫ противѫ Ємоу троискыѧ гждѧ. и мати Єгова ꙗкоупа гжда и жена Єгова андрофїа гжда. и сестры Єго кащранда и поликшена. | |
| 687: | и възбранѣахѫ Ємоу да не би исходль на брань. | |
| 688: | он сѧ не хотѣше оставити. | |
| 689: | и възѧ жена Єгова сна Єго, | |
| 690: | и метнѫ прѣд фарижа егова давно сѧ би вьзвратилъ. | |
| 691: | а он сѧ не хотѣше вьзвратити. | |
| 692: | и рче Ємоу жена его андрофиа гжда. | |
| 693: | о екторе почакаи мене мало, | |
| 694: | и шедъ в ложницѫ своѫ съвлѣче съ себе свилное роухо, | |
| 695: | и облѣче чръны ризы. | |
| 696: | и̂ иде прѣд него. | |
| 697: | и ста прѣд фарижомъ. | |
| 698: | и рче | |
| 699: | ѡ Єкторе кралю. да вѣси аще сѧ нинѣ не вратишь. то сиквози щѫ роухо носити по тебѣ. | |
| 700: | и тако Єкторъ не врати сѧ. | Jagić: A Ektor' se obrnuv' po kr'zně, i ide na r'vanju, i učini veliku smrt' v grčkoi voiskě, i svoju ruku učini do sat' mrtavec' i ubi grčkěx' urov'. I běše svrgal' s-kona Deomedeža Deteušěvišta i vidě na nem' světlo oružie, pisano zlatom', i pognuv' se deraše ga. |
| 701: | нѫ поиде противѫ ацилешоу. | |
| 702: | и съставша сѧ, не биста сѧ въ тъи | |
| [днь] | Added by Ruseva. | |
| 703: | нѫ постависта срокъ бити сѧ заꙋтра. | |
| 704: | и вь тоизи днь оуби Єкторь ·з· ꙋровъ гръчьскых. | |
| 705: | и заꙋтра изыде екторъ краль. | |
| 706: | и начѧста сѧ бити съ ацилешем. | |
| 707: | и наꙗзди ацилешь ектора, | |
| 708: | и ꙋрва его | |
| 709: | и прободе. | |
| 710: | и мртвъ паде на земѧ. | |
| 711: | и възѧ го ацилешь | |
| 712: | и занесе на свои станъ | |
| 713: | и видѣвше троистии велмѫже и гждѫ. и начѧшѧ жалостно плакати. | |
| 714: | и вьзѧ прѣꙗмоушь краль на себе нищѧ и хꙋды ри́зы и гѫсли | |
| 715: | и поиде вь гръчьскѫѧ воискѫ. | |
| 716: | и начѧ пытати ацилешева | Jagić: Izvědě to Priěmuš' večer' i idě v grčki stan', ište Acěliševa šatora, i naide ga. |
| катоуна: | Miklosich: katounъ 'parembolē, castra' The word was likely misunderstood by the scribe. | |
| 717: | коего Є днес бъ почьлъ да мѧ напоитъ и накръмитъ грѣшнаго, и страннаго. | |
| 718: | и доиде на ацилешевъ катоунъ. | |
| 719: | и начѧ гѫсти въ гѫсли жалостно велми. | |
| 720: | и дааше Ємоу ѿ вчерѧ | |
| своѫ ꙗсти и пити. | Case discord in phrase: svoǫ is formally a sg.acc (likely corrupted *svoeę) | |
| 721: | и Єгы быс по вчери и легошѫ пиани спати. | |
| 722: | ꙋснѫшѫ и стражие. | |
| 723: | и вьставъ прѣꙗмоушь и начѧ искати сна своего иектора кралѣ. | |
| 724: | и обрѣте Єго на постели мртва съ ацилешемъ лежѫща. | Jagić: I paki pride k posteli Acěliševe i zače gibati Acělišem', glagole: Acěliš', o Acělišu gospodine. |
| 725: | и видѣвъ Єго прѣꙗмоушь мрътва. и | |
| вьздъхнѫвъ ѿ срдца велми. | The participle is clearly used as the main verb here | |
| 726: | и видѣв то ацилешъ, и оустраши сѧ. | |
| 727: | и рче Ємоу | |
| 728: | кто Єси ты̏. | |
| 729: | и рче он͛ | |
| 730: | азъ есмъ прѣꙗмоушь крал, | |
| 731: | и ищѫ сна своего Єктора кралѣ. | |
| 732: | и рче Ємоу ацилешь | |
| 733: | аще ты̏ еси прѣꙗмоушь, то̏ азъ ѿ страха твоЄго мрътвъ Єсмъ. | |
| 734: | и рче прѣꙗмꙋшь | |
| 735: | не бои сѧ гдне | |
| 736: | ѿ млада того н ѣсмъ сътворилъ. да спѧща витеза погоублѧ | |
| 737: | нѫ прошѫ сна своего Єктора. | |
| 738: | и рче Ємоу ацилешь, | |
| 739: | да азъ то̏ створѧ. | |
| 740: | да азъ понесѫ Є́ктора на своею плещоу въ Тро́ѫ. по вѣ†рѣ и клѧтвѣ прѣꙗмоушевѣ. | |
| 741: | да здраво вьнидѫ и пакы изыдѫ. | |
| 742: | и заꙋтра въземь ацилешь Єктора кралѣ, и понесе го въ троѫ. | |
| 743: | и прѣдашѫ го троискымъ гждамъ. | |
| 744: | и начѧшѧ Єго плакати. | |
| 745: | и рче прѣꙗмоушь. ацилешоу. | |
| 746: | поидѣвѣ вь црквъ клѧти сѧ дроугъ дроугоу зло не мыслити. | |
| 747: | да би сѣмѧ ѡставилъ в тро́и. | |
| 748: | и да ти вьдамъ моѫ дъщерь полкшенѫ гждѫ. коато е наи лѣпша вь всѣхъ гждахъ троискых. | |
| 749: | и поидоста въ црквь, | |
| 750: | и клѧ сѧ прѣꙗмоушь пръвоЄ̀, | |
| 751: | и ѿстѫпи. | |
| 752: | и поклѧкнѫ ацилешь клѧти сѧ ꙗко не ръвати †тро́ѫ. | |
| 753: | и тоу сѧ бѣ скрылъ Єлѣноушъ прѣꙗмоушевъ снь. | In Jagić's version, Achilles is killed by Paris: I sliša to Pariž' i skri se v tainom' oltarě. I v'lěz' Acěliš', i pokleknu pred' oltarom' v' crkvě, i vzdvig rucě k' bogu i reče. bože klne se tebě Acěliš', kako vešte ne r'ju Priěmuša krala. I udri ga Pariž' strělu ědovitu v petu, i ne prispěše vitezi i duša mu spade. |
| 754: | и ꙋдари ацилеша | |
| ꙗдовитѫ стрѣлоѫ вь пѧтѫ. | Case discord in phrase: adj. in sg.acc, noun in expected sg.inst. Possibly due to text tradition (Jagić's ed. has strělu ědovitu - formally both sg.acc). | |
| 755: | зане бѣ весъ арматосанъ | |
| 756: | толико | |
| ходила его без желѣза. | A dual would be plausible (for a human). | |
| 757: | тогда ацилешь пад на земѧ издъше. | |
| 758: | и видѣв то прѣꙗмоушь краль озлоби сѧ велми | |
| 759: | и съвлѣче прѣꙗмоушь с него арматосъ всѧ | |
| 760: | и ѿпоусти обѣма црма. | |
| 761: | и сказа има како има вѣрѫ изломишѫ. | |
| 762: | да аще велита да тѣло его принесѧ к вама. | |
| 763: | и плакашѫ велми видѣвше орѫжие ацилешево. | |
| 764: | и порѫчиста прѣꙗмоушоу кралю съжещи тѣло его. и вьсипати въ кръчагъ. | |
| 765: | да створимъ гробъ Єго на далечнои земи. | |
| 766: | и слышав͛ то̏ прѣꙗмоушь крал и съжеже пльт Єгѡ. | |
| 767: | и вьсыпа вь злат кръчагъ, | |
| 768: | и ѿпоусти црема. | |
| 769: | и видѣвша црѣ и ꙋрове гр͛цтїи. дивїшѫ с(ѧ) глюще. | |
| 770: | ѡ сило и славо ацилешева. како тѧ не съвземѣхѫ в͛си гради и отоци. | |
| 771: | а нинѣ Єдинь злат кръчагъ н ѣс тѧ плънъ. | |
| 772: | и начѧ оурекшишь просити орѫжие Єго. | |
| 773: | и не даваше го иаиакшь. | |
| 774: | нѫ рче | |
| 775: | ѡ гръчстїи црие и велмѫже и ꙋрове саракин͛стїи. и каакиистии. и палагїистїи. и рагоуилъстїи витези. не даваите ꙋрекшишоу орѫжїа ацилешева. | |
| 776: | не ꙋмѣет бо с нимь вамъ работати. | |
| 777: | нѫ е даите аиáкшоу които ꙋмѣЄтъ | |
| и носити. | < unaccented *je? | |
| 778: | и помнѣте когы азь прїидох съ ·л· кораби на помощь вамъ без заповѣди. | |
| 779: | а ꙋрекшиш сѧ бѣ створилъ бѣсенъ. | |
| 780: | та̏ пѣськъ орѣше. | |
| 781: | а соль сѣаше. да сѧ не причѧсти троискои кръви. | |
| 782: | и пакы ѿвѣща оурекшишь | |
| 783: | и рче. | |
| 784: | ѡ ꙋрѡве гръчьстїи не даваите аиакшоу орѫжие то. | |
| 785: | нѫ | |
| помѣнѣ Єгы хтѣхмы вь ѿоцѣ ономь ѿ злыѫ боурѧ погынѫти за онѫ кошоутѫ. | < *poměněte ? | |
| 786: | и не смѣ поити иаꙗкшь на опѧт. въ гръкы за цвѣтаны гждѫ. | |
| 787: | нѫ поидох азъ | |
| 788: | и приведохъ ѧ. | |
| 789: | и сташѫ вльнениа морскаа | |
| 790: | и вы поидосте съ веселѣмь под троѫ. | |
| 791: | да присѫдите оурекшишоу орѫже то̏. | |
| 792: | и рче иаиакшь | |
| 793: | ѡ гръцтїи оурѡве не присѫждаите оурекшишоу того ѡрѫжиа. | |
| 794: | присѫдѣте е аиакшоу. кои хощеть по чьстно сь нимь вамь работати. | |
| 795: | и помѣните то̏ Єгы доидохмы под троѫ на брань | |
| 796: | и ꙋрва Єлѣноушь прѣамоушевъ снъ, тивоуцера. дицеоушева сна. | |
| 797: | и близ него бѣ оꙋ́рекшешь, | |
| 798: | и не смѣаше его отѧти. | |
| 799: | и отѧх бо го азъ. аиакшь, | |
| 800: | дадите мнѣ то̏ орѫжїе. | |
| 801: | и рче оꙋ́рЄкшешь | |
| 802: | ѡ гръчьстїи оурѡве помѣнѣте Єгы азь заложих своѫ главѫ на срѧщѫ. | |
| 803: | и поидох вь троѫ нощиѧ, | |
| 804: | и створи всѣ намъ. ЄжЄ на похвалѫ. | |
| 805: | и извѣдохъ бѣлого фарижа реидеша кралѣ, | |
| 806: | а того погоубльша. | |
| 807: | и доидох къ вамъ съ великоѫ чьстиѫ. | |
| 808: | даите мнѣ то̏ орѫжие. | |
| 809: | и не даваите е иаиакшоу. кои не ꙋмѣетъ ни | |
| едноѫ вамь чьсти сътворити. | Case discord in phrase: adj. in sg.inst, noun in sg.gen/dat/loc form. The context would expect an acc | |
| 810: | и рче аиакшь | |
| 811: | ѡ гръчьстїи оурѡве, помѣнѣте то̏, Єгда поидох противѫ Єктороу кралю, | |
| 812: | и вьзѧхъ великыи каменъ коликаго не можахѫ двигнѫти два витеꙃа ѿ земѧ. | |
| 813: | и оударихъ Єктора кралѣ. | |
| 814: | и поклѧкнѫ Єкторъ и еговъ фарижъ на земѧ. | |
| 815: | да присѫдите мнѣ сие орѫжие, | |
| 816: | а не даваите е оурекшоу на плѣшивѫѧ главѫ. | |
| 817: | и начѧ говорити оурекшь ти́хыми бесѣдами. | |
| 818: | ѡ гдна црѣ. и вьси | |
| Єгови велмѫжие и оурѡве. да вѣсте | Number discord - possessive adj. referring to a dual | |
| 819: | азь ничьсого прошѫ. | |
| 820: | нѫ мене поустисте да доведѫ ацилеша. | |
| 821: | и приведохъ го къ вамъ. | |
| 822: | да нинѣ ѥго прошѫ вамъ. | Jagić: Grčka gospodo, xoštu da mi daste živa moga brata Acěliša, da si ga živa postavlju gdě sam' ga vzel'. I počeše gospoda govoriti. on' ga živa privede k nam' a jure e ub'en, mi ga živa ně+mamo ča dati a oruž'ě su ostala, daimo e Urikšešu. |
| 823: | дадите Єго мнѣ само. да ѿведѫ и поставлѧ где того смь и взѧлъ. | |
| 824: | тогда црь и всѧ воеводы и оурѡве гръчьстии кои сѣдѣхѫ вь коулѣ и начѧхѫ поглѧдовати дроугъ на дроуга. | |
| 825: | и не имѣхѫ что ѿвѣщати оурекшишоу. | |
| 826: | и дашѫ Ємꙋ орѫжие ацилешево. да имъ не би просилъ ацилеша. | |
| 827: | и видѣ то аиáкшь. | |
| 828: | и изѧ свои малыи мечь. | |
| 829: | и прободе сѧ на томь мѣстѣ за жалость своѧ. | |
| 830: | и озлоби сѧ о томь вьсѣ воиска гръцкаа и оба црѣ | |
| 831: | и видѣ то оурекшешь како сѧ озлобиста оба црѣ и вси болѣре Єго. | |
| 832: | и рече оурекшешь обѣма црема. | |
| 833: | не злобита сѧ гдна моа | |
| 834: | нѫ да вѣста извѣстно. | |
| 835: | азь вамь хощѫ то створити. како хощемь троѫ прѣѫти льстиѧ. | |
| 836: | и | |
| видѣв то ꙗкоупа. гжда троискаа. ꙗко хощет сѧ троа скончати. и направи сна своего меншего. коего зовѣше полидвороушь. | Gender discord in sentence: m.sg form of participle used for a f.sg subject (Jakoupa) | |
| 837: | и поусти ѥго на ѡнъ полъ морѣ, полинещероу кралю. | |
| кои кралювааше по всеи пагажи. и многа сь нимъ злата и сребра. | Cf. Veselovskij 1888:73 for the ʺPagažiaʺ | |
| давно сѧ би сѣмѧ оухранило ѿ троѫ. | The optative construction davno bi appears in later texts, but not elsewhere in CS. | |
| 838: | и оумысли оурекшишъ. | |
| 839: | и црма повелѣ поустити вь гръкы. и донести мѣдь и стъкло и восъкъ. | The same materials are mentioned in Pypin's ed., copper is used also in Tale of Alexander the Elder. In Jagić's ed., the horse is made of black glass: i učini Urikšeš' kona is' črnoga stakla. |
| 840: | и створи ꙃѣло красна фарижа | |
| сѣра. | Miklosich: sěrъ 'glaucus' | |
| 841: | и избра ·т· витезъ храбрыихъ. | |
| 842: | и арматосавъ посади вь нем. | |
| 843: | и | Jagić's edition adds in front of this part an episode with Polypoetes, who was mentioned above by Calchas: I posla po Pilotaša Pancižišta, i pridě nose strělu Gabělovu, ku moraše ednem' vdarcem' tri tur'ne razvaliti |
| вьставъ воиска зашед съкры сѧ. | Gender discord in sentence: m.sg form of participle used for a f.sg subject (voiska). The sentence is likely missing some elements. Cf. Adžar: i vь nošt' otide i sьkri ix Pamida zad gradom | |
| 844: | и корабле потаишѫ сѧ вь шимошевѣх брѣзѣхъ, | |
| 845: | и изыдошѫ из троѫ, на околища гръчьскаа. | |
| 846: | и видѣшѫ фарижа лѣпа и красна велми. | |
| 847: | и повѣдашѫ троискымь гждамъ. | |
| 848: | и рекошѫ. | |
| 849: | аще би съи̏ фарижь былъ вь трои, по много моу би лѣпоты прибыло. | |
| 850: | и рекошѫ троискыѫ гждѫ. | |
| 851: | приведѣте Єго намъ да го видимъ. | Jagić: pelaite ga v Troju, da ga i mi glědamo |
| 852: | и сътворишѫ противѫ Ємоу сѣни | |
| 853: | и | |
| повезохѫ Єго въ троѫ. | The choice of 3pl.aor endings (-xǫ or -šǫ) is quite free. | |
| 854: | и доидошѫ до вратъ градоу, | |
| 855: | и не може вьнити Єдино оухо вь врата. | Adžar: i exou gradu vrat' ? |
| 856: | и бѣше великъ камень надъ враты. градоу. | |
| 857: | и хотѣхѫ ѿбити оухо фарижоу. | |
| 858: | и не дадохѫ троискыѫ гждѫ. | |
| 859: | нѫ рекошѫ сътльщи камень, иже бѣше надъ враты. | The fateful significance of the stone is explained in the Jagić's edition: I počeše kamen' tlěšti, na kom běše pisano. dokle ta kamen' stoi, ně rasipaniě Troi |
| 860: | и пакы хощемь рче заꙃиздати по добрѣ. | |
| 861: | а фарижа | |
| не дѣите обрѫбити̏. | The construction ne+děi + inf is common in later sources, but not typical for CS. | |
| 862: | и растлькошѫ врата, | |
| 863: | и вьвезошѫ фарижа въ град. | |
| 864: | да Єгы быс вънѧтръ. тогда воини разьбишѫ стъкло мечными главами | |
| 865: | и напрасно изкочивше | |
| 866: | и исѣкошѫ множьства людїи. | |
| 867: | и прѣемше градъ. | |
| 868: | и приспѣшѫ морстїи корабле, и ꙗже по соухоу воискы. | Instead, Jagić's Edition mentions Polypoetes again: I vzše voiske turne, a Pilotaš' xitaše strělu Gabělovu i razbiěše po tri turne ednem' vdarcem'. I běše načinil', kako ju opet' vraštaše.ʺ |
| 869: | и испльнивше градъ. | |
| 870: | и начѧшѫ сѣщи троискыѫ витезы. | |
| 871: | а дрꙋгыѧ изметашѫ вь море. | Jagić: i vrgoše dole s visokoga turna Aština Iěkaša Ektorovišta. I ondě stoe gledaše oca svoega, kadě xoěše na rvanju. Priěmuš' kral' s ednu čestiju pogibě, a troiske gospe za vlase vlačaxu |
| 872: | и изведошѫ алеѯандра Фарижа и Єленѫ црцѫ. из высѡкого пиргоса прѣдь менелаоуша црѣ. | |
| 873: | и рче Ємоу Єлена црца: | |
| 874: | ѡ гне црю, ты быс вѧще кривъ. | |
| 875: | чемоу мене остави съ алеѯандромь фарижомъ. да мене своимъ невѣрьствомь прѣвари. | |
| 876: | и ѿвѣща Єи црь | |
| 877: | и рче | |
| 878: | ѡ гсне Єлено. да вѣси ꙗко ѿ сели да сътворѧ азь да и́нь никто тебе не прѣваритъ ни прѣльститъ. | |
| 879: | и повелѣ обѣма съ алеѯандромъ главы ꙋсѣкнѫти. | |
| 880: | и тако скончашѫ сѧ. | |
| 881: | и изведошѫ ꙗкоупѫ гждѫ и всѧ троискыѧ гждѫ. | |
| 882: | и посѣкошѫ. поликшенѫ гждѫ, на ацилешевѣ гробѣ. ꙗко тоѫ ради погынѫ. | Jagić: I kada pridoše, kadě běše grob' Acělišev', i vsta Acěliš' gnevom i reče. ako mi ne dastě Prolikšene gospě v žrtvu, xoštu vam' moju srdu razbiti lad'e o zemlju. Za-č' běše rěkal'. ako budu živ', da mi e žena: ako umru, da mi e žrtva. I vzamše vitězi Prolikšenu gospu i pelaše ju na grob' Acělišev'. I reče Prolikšena gospa. ne poxituitě vitězi za moe tělo, ni edna ruka ně ka mne poxitila razvě matere moee. ako li poxititě ne bu(de) žrtva o mne semu vitězu. A sama sviěše ležešti okol' sebě krila, da bi ne viděli těla ee. I ubiše ju i pristaše korabli k traciiskomu otoku k gradu, kadě běše Polineštor' kral'. |
| 883: | а ꙗкоупѫ | |
| мтре Єѧ дадошѫ на дѣлбѣ оурекшишоу | Case discord in apposition: sg.acc + sg.gen | |
| 884: | и поведе ѧ съ прочими, гждами. | |
| 885: | и къждо своЄго поведе. | |
| 886: | и начѧхѫ плакати троискыѫ гждѫ | |
| 887: | и тѣшаше их ꙗкоупа кралица глщи | |
| 888: | мльчите чѧда моа | |
| 889: | не плачите сѧ | |
| 890: | азь имамь | |
| кто ще нашѧ слъзы ꙋтолити. | ~ kojšto ? | |
| 891: | и ꙋвѣдѣ то полинещерь краль. како сѧ сконча троа. | |
| 892: | и повелѣ заклати полидвороуша прѣꙗмоушева сна. | |
| 893: | и рче метнѫти ѥго вь море. | |
| 894: | и тоу присташѫ корабле гръчьстии | |
| 895: | и вьзѧ ꙗкоупа вѣдро почръсти водѫ. | |
| 896: | и обрѣте сна своего мрътва | |
| 897: | и вьзпи гласѡмь велиемъ плачѧ сѧ. | |
| 898: | и слышавъ то̏ полинещеръ кралъ. и изыде на оутѣшение ꙗкоупѣ, | |
| 899: | и приближи сѧ троискымь гждамь на оутѣшение. | |
| 900: | Тогда | |
| тыѫ вьставше на нь и̂ ножевы е́го събодошѫ. | ~ *tiję ? | |
| 901: | и видѣвше то̏ граждане. и побишѫ ихъ камениемь. | |
| 902: | и вьзврати сѧ црь Менелаоушь съ всѣми гръкы съ вЄликоѫ чьстиѧ, стоавше под троѫ, ·ı· лѣт и ·з· мсць | |
| 903: | и тако сконча сѧ троискоЄ кралев͛ство. прѣжде рождьства хсва на ·тѯ· лѣть. Єндїктиѡ̀на ·з· го | |
| 904: | и тако бъ смѣрѣЄтъ вьзносѧщих сѧ. | The afterword is not found in Jagić's and Pypin's editions. |
| 905: | и сѣмѧ не чьстивых потрѣбитъ. | |
| 906: | ꙗкожЄ̀ пррокь провьзвѣсти глѧ: | |
| 907: | видѣх не чьстиваго прѣвъзносѧща сѧ и высѧща сѧ, | Ps 36:35 (Ps 37 in NIV) - Viděxъ nečestivago prevoznosęšta+sę i vysęšta+sę jako kedry livanskię: i mimoidoxъ, i se, ne bě, i vzyskaxъ ego, i ne obrěte+sę město ego. |
| 908: | и мимоидох | |
| 909: | и не обрѣте сѧ мѣсто к томꙋ ꙗко бъ праведенъ | |
| 910: | и праудѫ вьзлюби̏ | |
| 911: | а пѫти не чьстивых потрѣби | |
| 912: | и своеѧ мышцеѧ гръдымъ противит сѧ. | |
| 913: | а право ходѧщимъ даЄть благодѣтъ. | |
| 914: | и не лишить добра ходѧщих незлобоѫ. | |
| 915: | ꙗко томоу подобаЄть въсѣка слава чьс и покланѣнїе Ѡцоу и Сноу и стѡмꙋ доухоу, нинѣ, и при́снѡ, и в вѣкы вѣкѡм. | |
| 916: | ами́н |