sat CIAI 1161 - How Michael Defeated Satanael
source

1: Слово злато.ꙋстаго иѡна.
2: Како повѣде михаиль. сантаила,
3: гдѣ блгослови Formally, an o-stem sg.loc.
4: гь бь ншь ıс хсь. творць нбꙋ и земли и всакомꙋ. сазданїю иже вса единемь. сло́вомь.
сьтвори множство аггль и архангль. и ѡрꙋжїꙗ многа вь вишнемь ерсльїмѣ. The verb could be also the head of the clause iže vsa edinemь slovomь ....
5: сьнидеть иже вь ми́ре́ бь гь и ѿ лꙋкаваго.
бранить род члвчьски́. Could be a supine after sьnidetь! Although such forms appear in contexts expecting ti-infinitive in Legend of Troy abundantly.
6: гь ѡснова землю́
7: и насади ра̏и.
8: и члвка сьтвори по ѡ̈бразоу̏ своемꙋ. прьсти вьзмь ѿ землѐ.
9: и повеле ѥмоу̀ владати, вь раю̏ и црьствовати. ндь всакимь дихáнїемь на землѝ,
10: тгѡ же
члкаь вдѣ лꙋкави. сатанаиль. The a is written above the line, so the ending is ambiguous.
11: и паде ница на землю̀ зло́ю ми́сáлию мисле.
12: и рче
13: сьтвори гь, ѿ землѐ прьстна члвка.
14: и прѣвише нбсь сьтвори его.
15: и прослáви его
16: ѡ̈цри все.
17: и аггльскїе
силе покланаю се ѥмоу̏. OCS sily, likely a Serbian pl.nom form.
18: азь же зрети его не могꙋ. ни поклонити се ѥмоу.
19: ню сьберꙋ сили свое, и слвꙋ свою и все чини аггльскїе хилаꙗдь ·м·
20: и вьзмꙋ бготканꙋю, ѡ̈деждоу и всьчьстнѝ бгоплететени. вѣнць скипетра архангльских. чиновь
21: исти́на вса вьзмꙋ̀.
22: изидꙋ̀ ѿ нбсь
23: и постàвлꙋ̀. прѣстоль свои на ѡ̈блацех нбсних
24: и бꙋдꙋ̀. подбнь вишнемꙋ̀.
25: и та вса поми́сли. прѣлꙋ́кави
сатанаило. The final -o possibly reflects Serbian phonetic shift -il > -io (see below e.g. gavrio).
26: и преблáзнѝ множьство. аггль
27: изиде ѿ ꙋтврьждених ·з· нбсь
28: и та вь мьглꙋ́венїе.
29: ѿ
кеде изиде < *kędě < *kǫdě ?
30: и ѿтврьзе. нбса скровища. витрꙋ̀ и дьждоу.
31: и пролиꙗше вдꙋ на землю̀.
32: и сьтвори нбса подбна себѣ̀
33: и
сьтворит слнце. тьмно и лꙋнꙋ̀ тьмнꙋ̀. The final -t of 3sg.prs form seems to be used less regularily.
34: иззведе
безрачне Or bezračie ?
35: и поставих. прѣстоль свои на ѡ̈блацех. нбснихь
36: и сдѣ на прѣстоле своемь ѡ̈крсть множьство нечистих бесовь. све́ не горних си́ль. хилїꙗдь ·м·
37: вь вишни иже ѡ̈ць призвà. архагле своѐ ·д· прьвие слꙋги сво престола своего, страшнаго михаила. и гаврила и ꙋ́рила и рахавила.
38: и рче гь кь
ними sic
39: да вдѣсте ли ви мои аггли, како избѐже прѣлꙋкави сáтанїо. и како си прѣльсти множьство архагль. ихьже азь створих свтимь дхомь.
40: имѣхь. ихь
нбсних силѝ свое Case discord with sili svoe
41: ѡнь же прѣблазни их.
42: изведе их вь тмꙋ̀ кромешнꙋ̀.
43: азь же паки сьтвориих, члвкы̏
44: и
бꙋдꙋ̀ изьбрани да твореть, волꙋ̀ мою. апслы̏ и проки. и мчнкы̏. Formally, a CS 1sg.prs, but in SC could be a 3pl too (or a very archaic 3pl.imp/injunctive, of course).
45: и бꙋ́дꙋт мѝ ꙗко аггли.
46: и ꙋмножꙋ англе своѐ. стократицею ѿ аггль ѿпадьших сь нбсь.
47: архистратизи. рекоше
48: ги доколе ищеть литави.
блазни и мꙋчити род члчаски A shortened infinitive?
49: гь рче
50: вьзмꙋ̀ ·з·
честь ѿ мѝра ѿ ·з· ми̂рь̀ ве́ковь, The sentence is not meant to make sense anyway, so both CS čьstь 'honor' and čęstь 'part' could appear in the context.
51: архангли не разꙋ́меше. сло́вꙋ̀ еже рче гь.
52: и ре́коше
53: про́ꙗви ни еже рче ни,
54: гь рче
55: имамь вамь̀. проꙗвити сло́во на дь́ске, вамь разꙋмеи истини ѿ мене
56: ами́нь. глꙋ вамь
57: егда сатанаиль. сьблазни се. ѿбѣже
58: и болезни вь прьст нà. члка положи. егоже азь сьтворих своима
рꙋками, Number discord following svoima.
59: нь и ть хощеть частнь̀ бити, вь вто́ро́е мое пришастїе.
60: тогда црьствовати, хощеть сьмрьть на всакомь, диханїемь̀ по землѝ, на члвицех и скотехь,
61: ꙗко то и все вьсеꙗ сатанаиль. своимь прѣстꙋпленїемь прьсть. жело сьмрьтное,
62: и власть сатанаилова. вь тмꙋ̀ кромешнꙋю,
63: и по томь̀ сьтвори дрꙋг свѐть бездани. иже и бесмрьтни, и безьскочани.
64: и тꙋи бдѣть радость и животь
65: бдѣть. праведници сь мною вь црьствоу̀ The form does not agree with the plural subject.
нбсеноу̀мь. The corrupted ending can reflect both sg.dat and loc/inst.
66: а законопрѣстꙋпници испадꙋть.
67: и ꙋсадише глсь глюще.
68: не чистиви не ꙋзреть
слáве бжїе < *slavę < *slavǫ because of nasal mixing ? Or a Serbism?
69: и рекоше архистратизи.
70: елико
хощешь́ можѣшь. Shortened 2sg.prs forms.
71: и паки рче гь
72: архистратиже гавриле. тебѣ глю
73: сьниди. кь донемꙋ́ мчтелꙋ̀. да вьзмеши ѿ него. бготканꙋ ѡ̈деждоу и свѣ̀тли. вѣнць скипетра архингльски. чиновь и всꙋ́ слáвꙋ́. юже вьзеть ѿ мене.
74: гавриѡ̈ рче
75: великаı сатанаиль́. по хитростиꙋ хитрости своеи.
76: преблазни множьство. англь твоих
77: тго рад бою се ити кь немꙋ.
78: влдко рче
79: послꙋ́шаи. повеленїе бжїе.
80: гавриѡ̈ рче
81: влдко ꙗко ѿ вѣка. агломь не вѣдома, таина ꙋ таньствѣ
82: и дрь̀жиши вь бесмрьтнои рꙋцѐ бжства своего.
83: и нечисти дхь своимь лꙋкаствомь. прѣделиваше кь намь.
84: и нна
вьсприми не чьстивїе сили Or a corrupted aorist form?
85: и вьздвиже се.
86: на дивно божьство беше бо. влдко
87: дльжно его ѥс ·р· лакать
88: и ширина его ѥс ·н· лакьть
89: и шиꙗ его ѥс ·вı· лакáть
90: ꙋ́стà его ꙗко трьпеза, велика
91: погледь ꙗко змиꙗ аспида.
92: и ·г·
главе. The ā-stem plural form is a Serbism, formally a sg.dat in CS.
93: сѣдить на немь сотона. и смрьть
94: и
кони A m.pl.acc form would be expected in CS.
наскрь̀жи щеть. зꙋби своими, Formally a 2/3sg.aor in CS, but likely representing a future indefinite form with a somewhat hypothetical meaning. In dialectal context, it could be analyzed as a 3sg.prs as well (like da prosti below).
95: и тгѡ рад влдко ꙋстрашити ме хощеть,
96: и тго рад прѣпослꙋшаю твою силꙋ да прости ме своего рабà, влдко
97: рче ѥмоу̏ гь
98: добри. рче гавриле. < *dobrě ?
99: и прости же влдко. прѣдстателꙋ своемꙋ́ гаврилꙋ́.
100: и паки рче гь кь архистратигꙋ михаилꙋ́.
101: мирь̀ до мирà
102: адáмь прьвѝ бисть
синà моего единороднаго As originally a u-stem, the ending would formally be a sg.acc form.
103: его црьствà. оу̏подоблꙋ. тебѣ̀
104: глꙋ днсь
105: сьниди кь донемꙋ̀. мчтлꙋ̀
106: и вьзми ми ѿ него бготканꙋ́ ѡ̈дѣждꙋ и не ꙋведими вѣнць. скипетра архиггльски чиновь. иже вьзеть ѿ ме́не.
107: и сьтвори его не славна и не лепна. ꙗкоже подобае.
108: и да познають слꙋги его, ꙗко
прѣблажени сꙋ́ть, Likely a misreading of *prěblazneni 'deceived'.
109: рче архангль михàиль.
110: влдко всесиле ти
вѣшь бо зло̀ꙋ́мнаго самого, ꙗко посрамити ме, хощеть A Serbism (OCS věsi).
111: на повеленїꙗ и блгости
твое. препослꙋ́шати не могꙋ Number discord following povelenija, but if it reflects a nasal, it may agree with blagosti.
112: поити хощꙋ кь донемꙋ́. мчтлꙋ,
113: поспеши ме влдко
114: и прѣсвѣ̀тꙋ́ю деснѝцꙋ̀, постави
на лице моемь. помощь мнѣ. The scribe seems indecisive about the case: sg.nom/acc of lice would be more appropriate after postavi than loc/inst of the adjective.
115: и млꙋ ти се влдко
116: глсь. иже имамь глати да не прогневаеши се на ме
117: гь види бо всакие. хитрости. сатáнаѝль или его ꙗко вси англи его The syntax seems broken. Punčo: če nali znaešь g-di zašto e toja santailь xitarь i lukavь i silenь i voevodi aggelski treperatь ot nego ot zьlь negovь razumь
трепещꙋ да прѣльщꙋ̀ его разꙋ́мь. Punčo's translation hints that angli ego should be the subject.
118: да аще не сьльжꙋ емꙋ̏. то и како прѣлащꙋ его.
119: гь рче емꙋ́
120: ти мои михàиле поиди кь донемꙋ мчтлꙋ.
121: да ако рчешь емоу̏ льжꙋ. да бꙋде ти вь блговоленїе
122: и тако ѡ̈плени его.
123: и ꙗ ти хощꙋ пꙋстити сльнце да ти работаеть.
124: и ражегꙋ его ·з· чести паче слнца сїꙗющаго иже бꙋдеть горь̀
125: и хльми изгореть и землà ·н· лакьть.
126: исꙋщꙋ морà. двѐ чести
127: и пролию гневь̀ мои. на сни противнїе. и
законопрѣстꙋпници. A pl.nom form conjuncted to acc.
128: михàило̀ рче
129: влдко да како могꙋ. ꙗ и горещинꙋ трьпети. и гневь блгостине твое.
130: гь рче емꙋ
131: михаѝле не бои се ти.
132: ꙗ ти пꙋщꙋ́ над врь̀х твои. ѡ̈блакь стꙋдень. Lit. ʺover your topʺ
133: тогда михàило паде на
нози. владичне Formally, the ending looks like a m.pl.nom - the expected f.pl would be nogy, dual noźě.
134: и прострѐ рꙋкꙋ свою. прѣсвѐтꙋ̀
135: и постави на главꙋ. михàиловꙋ̀ ꙗко да сьжеть глàвꙋ́. антихрьсовꙋ и всꙋ́ силꙋ его.
136: тогда михаило блгослови се ꙋ влдке цра..
137: и сьниде на ·в·ро нбо
138: и зе сьмрь̀тосни мачь̀ свои.
139: и наѡ̈стри его.
140: и
простри Formally reflects the imperative form, or a shortened 3sg.prs: the expected aorist would be prostrě, as seen above (with a Serbian reflex of the jat).
крили свои ·м· лакать вь ширинꙋ. A dl.nom/acc krilu or pl. krila would be expected.
141: и потрꙋби. трꙋбою своею.
142: и трепетнꙋ. криѡм своима
143: и поде сь нбсьних висоть.
144: и ѿ сьхожденїꙗ его. и ѿ глас крилꙋ́ его растꙋ́пахꙋ се. нбса
145: и ꙋ́боꙗ се землà
146: и побеже.
мо́рь Punčo: i more+to pobegna
147: и гльбине бездани потрьсоше се
148: и антихрьсть сдѣше на прѣстоли своемь.
149: и смете се
150: и рче
151: что би
152: ꙗко потресе се землà днсь.
153: что ли ѥс
154: ꙗко морь побеже.
155: егда ѥс гневь горнаго ѡца на нсь. еда на рать самь гредеть
156: и вьзревь лꙋкавимь своимь ѡ̈комь. нбо и виде михаила сьходеща ꙗко стꙋпь. ѡ̈гньни
157: и позна его.
158: крепок
159: и многолѣпно лице его беше.
160: и рче сатанàиль слꙋгамь своимь
161: михàило, ѿ нбсь гредеть.
162: да не вемь или ѡ̈ добре или ѡ̈ злѝ. гредеть
163: на изидимо. вь сретенїе емꙋ́ да вдимо коимь деломь идѣть кь намь. Use of na as a conjunction comes in the whole manuscript - possibly a misreading of pa ?
164: и подоше все силе его. вь срѣтенїе ми́хаи́лꙋ.
165: и вдѣнїе еже вдѣше. сьмрь́тноносни мачь̀.
166: и не смиꙗхꙋ пристꙋпити кь немꙋ.
167: ѿ глась крилꙋ его растꙋпахꙋ се нбса
168: и ѿпадахꙋ. лꙋкави бѣси ·г· паприща
169: и падахꙋ ница на зе́млю̀.
170: то же ꙋвиде лꙋкави сатанаиль ꙗко ѡ̈ злѣ идеть михàило кь немꙋ.
171: и зеть мачь̀ свои иѡгнѝ. и стрлѝ свое
172: и лꙋкь свои. напрѣже
173: и ꙋготове с[е] ꙗко на брань на мѝхаила.
174: тогда михаило. слезе на
камень. In OCS, it could be interpreted as a m.sg.acc form.
175: и знамена землю̀
176: и рче земли
177: тако гле ти гь.
178: станемь добре.
179: станемь сь страхомь.
180: тогда землà и вса ꙗже на неи ꙋкротише с[е].
181: и бисть тишина по веленїю михàиловꙋ.
182: и вдѣ нбса ꙗко ледь и слнце тамно и мсць блѣ̀дь
183: и та вса вдѣ ми́хаило̀.
184: и рче льжꙋ похвáли́ти его.
185: и
гле The form can reflect both a participle (glagolę) and a truncated 3sg.prs form (glagolje-tъ).
186: ѡ̈
синѐ вдѣхь дела твоа добра и твоꙗ хитрости и сили твое велике. Punčo: o silne
187: и дѣла твоꙗ добро сьтворена. ѿ вишнаго ѡ̈ца. Punčo: če e bila tvoja+ta rabota po+golema o višnjago o-ca
188: а ти готовишь стрѣли. и лꙋкь свои
189: и мьчь свои ѡ̈стриши на ме.
190: ꙗко на брань. готовиши се на ме
191: и не подобна. творши
192: азь же вдѣѡ̈ самь. ꙗко всаки црь радь ѥс. егда вдить воиника ѿ тꙋждихь. месть приходещаго. или старишинꙋ.
193: готовить емꙋ прѣстоль. и трьпезꙋ
194: и
ѡ̈блобизню его The form is unclear, maybe reflecting a truncated 3pl.prs form (< *oblobiznǫtъ)? Miklosich has 1sg.prs oblobъžǫ.
195: азь же
прибегьѥмь ѡвде бити с тобомь. 1sg.prs -em would be a Serbism, like the ovde (for *semo?) and tobomь (o-stem sg.inst ending on a 2sg pronoun) too. Punčo uses perfect: smь prebegnalь.
196: а ти стрѣли и мачь готовиши на ме.
197: видѣх бо дела твоꙗ. добра и велике хитрости тввое
198: и вдѣхь ннбса. ꙋкрашена и ꙋтврьждена ѿ рꙋкꙋ твоею
199: и вдѣхь. слнце прѣсвѣ̀тло и мсць сїꙗюще.
200: и вдѣхь звѣзде ꙋкрашене и витрь виющи.
201: и вдѣхь силю̀ твою.
202: и тго рад придох к тебѣ̀.
203: егда хощеши. да бꙋдꙋ́ с тобо̀мь неѿстꙋпно. а по малꙋ врѣмене. вси придꙋ́ть чинове хилїꙗдь бити с тобою ѡ̈вде.
204: тогда сатанаиль рче слꙋ́гамь своимь.
205: рдꙋите се днсь слꙋ́ге мое.
206: и вселите се анггльми
207: рдꙋите се
208: и весели се прѣстоле мои
209: всели се и ти дрьжаво моꙗ.
210: егда бо михàило̀ приде кь намь. и всꙋ́ истинꙋ изрче намь. Punčo: zašto doide Mixailь pri nasь ta ni va istinu pravo kaza če xočatь svi+te angelski činove da doidatь pri nasь
ꙗко все власти Either jako or egda is breaking the syntax of the sentence.
хотѣ прити. к намь Likely from *xotętъ?
211: и рче сатанаиль. кь мѝхàилꙋ̀
212: радꙋи се и ти, прикрасни михаиле звѣздо, свѣ̀тла
213: вь ·в·го те сьтворꙋ моеи силѣ.
214: и повеле поставити михаилà на ·в·ромь прѣстоле
215: сдѣщим нима. и дрьжещима за рꙋке. и повеленїемь бжимь. ѿврьзе се слнцꙋ врата.
216: и пригрїꙗ сльнцѐ горѣще и
жегомо. The passive ending does not really make sense for 'sun'.
217: и
почеше горѣти хль̀ми, Imperfect ending on an aorist?
218: и землꙗ̀ задими се зѣ̀ло. и нбса антихрьстова.
219: и задимише с[е] все слꙋ̀ге его ѿ горѣнїа. слнчанаго
220: лежахꙋ ꙗко мрьтви на землѝ.
221: и антихрьсь смете се, Punčo: i antixrisь se saštisa ali nikakvo ne duma če go e sramь ot arxistratiga mixaila
222: на михàила рад не смеше поведети горѣнїꙗ. < *Mixaila radi or iobj construction ?
223: на ссбѣ̀ михàило видеше знаменїе
224: покриваше его. ѡ̈блакомь. не вдимо
225: и рче михаи́ло
226: ѡ̈
сне что да сьтворимо < *silne ?
227: ꙗко слнце горꙋће ѥс. и жегꙋще нсь
228: и землꙗ̀ дими се. ѿ вѣликаго горѣнїа.
229: и чиновѐ твои лежеть́. ꙗко мрь́тви на землѝ.
230: да повели что да сьтворимо. да не побнемо Next to a synthetic imperative, the da particle seems redundant.
231: тогда сатанаиль рче.
232: не бои се михаиле.
233: ѥси ли вдѣѡ̈ коею хитростїю азь живꙋ́.
и англьскїе сили мое, Punčo: svi+te anggele se mene bojatь
234: не бои се ѿ ѡгнà
сего Unlike Tale of Alexander the Elder in the same manuscript, demonstratives are sometimes placed after the noun, especially in the second half of the text.
235: и ꙋмь мои The two fragments of sentences are not found in Punčo, nor in BAR 1282.
236: и сила моꙗ
237: михаило рче
238: ти сильнь ѥси
239: не боиши се,
240: нꙋ азь горѣщи сїе не могꙋ трьпети.
241: не вдиши ли сиѡне
242: ѥрѐ ѡ̈ставих, горнаго ѡ̈ца
243: и придох, к тебѣ
244: и тго рад палит ме ѡгнь̀.
245: сатанаиль рче кь михàилꙋ
246: не бои се нища,
247: знамь езе́ро велико
248: и поћи ћемо кь немꙋ да се ѡ̈кꙋ́племо. да примимо хладь̀ дондеже заће слнце.
249: и поћимо на истокь.
250: и затвори ћемо слнцꙋ врата. да не можеть нас сїати.
251: слишавше михаилѡ̈ ѡ̈ езери и рад бис
252: ерѐ хотеше ѡ̈пленити его
253: и рче емꙋ́.
254: сӥѡ̈нѐ поидимо на езе́ро. Punčo: o vldko vasesilne
255: тогда сатанаиль. слꙋгмь своимь
256: стризите михàила
257: и вьпазите мно̀го.
258: еда како лꙋкаствомь. или льжїю вьзметь Punčo: če onь sasь lukavština i sasь lьža doide pri nasь da ni otьvne dobro+to naše
See the dictionary entry for details on the construction eda kako.
блгодаренїе ѿ BAR 1282: darurile
мне и сьтворить мене. не лепа и не слàвнà. A Slovakism?
259: да аще тако бꙋдеть. вь посмѣх бдꙋ слꙋ́гамь моимь.
260: и глати хоте аггли мои.
261: се кне́зь ншь ꙋ́богь
262: и пленень ѥс на мѝхаила и семь. Punčo: no pazete dobre mixaila
BAR 1282: Iară Mihail va rîde de mine
263: азь есмь гь
264: да смѐть никто. лꙋкаво сьтворити.
265: и
вьзмь слꙋ̀ги свое и подоше, на езеро The participle does not agree in number with the main verb. Punčo: xaidate vie sasь mene na ezero i oni poidoxu i arxggelь mixailь poide sasь antixrista zaedno
266: и бесѣдовахꙋ ѡ̈ бгꙋ. како хоте затворити пꙋ́ть слнцꙋ́.
267: и рче михàило кь антихрь̀стꙋ́
268: гдне поспешимо се за слнца.
269: а по том что хощемо сьтворити вь скоре.
270: и тогда идоста на поспех, до езѐра
271: и такои рче сатанаиль кь михаи́лꙋ
272: вьлѣзи да примиши хлáдь.
273: азь же ти послꙋ̀жꙋ
274: ꙗко драгь ми ѥси.
275: рче михàилà
276: н есть. рабь̀ боли гдна своего.
277: ти на нбсѥхь прьви ѥси биль́.
278: ти ꙋбо вь
гль̀бини прь̀ви хощешь бити. The word seems to be a Bulgarism: first for the jer reflecting an *ǫ, then for the case - a locative like in previous sentence would be expected. The sentence is not found in Punčo's version, nor in BAR 1282.
279: азь бо гль̀бини езерꙋ не знамь.
280: и бою се мрьскога звѣ̀ра и змїꙗ
егоже ѿць сазда. Punčo: štoto e tebe sozdala
281: на ти силань ѥсѝ
282: и змїꙗ ꙋкротиши сило̀ю своею̀.
283: и тогда азь влѣзи
284: мене ж[е] паче подобаеть. послꙋжити тебѣ.
285: тогда сатанаиль сьнеть ѡ̈дѣждоу свою и вѣнць и всꙋ̀ слàвꙋ. юже беше приель ѿ англь бжих,
286: и дасть михаѝлꙋ вь рꙋ́це
287: и рче емꙋ́ михàилꙋ́.
288: да се не сьблазниши ѡ̈ мнѣ̀.
289: и тогда михаило рче кь немꙋ.
290: тако ми силѐ твое.
291: не имаши лꙋкаствà вь мене.
292: и паки рче сатанаиль ѡ̈тае слꙋгамь своимь.
293: стрь̀зите михáила тврь̀до.
294: и вьлезе кꙋпати се. вь езе́ро
295: и вьлезь̀ и паки изиде.
296: и вдѣ михаилà имꙋщаго ѡчи́ма нбо. и готовеща се.
297: и рче ѥмꙋ
298: михàиле вьсе кльнеши ми се сило̀ю моею.
299: на закль̀ни ми се вь вишнимь ѡ̈цемь да бдꙋ, безпечалань̀.
300: вдѣ михàиль̀ ꙗко не може сьль̀гати. лꙋ́каствꙋ̀ его
301: и паки рче
302: тако ми силѐ твое влдко. и силе вь вишнаго ѿца
303: н ѣсть̀ люкаства. вь мнѣ̀.
304: тогда лꙋкави рче
305: н ѣсть лꙋ̀каствà. вь михàилꙋ̀
306: и ѿложи се скрь̀би и страх.
307: и трепетнꙋ̀ не чсьтивеми криѡ̈ма своима.
308: и сьниде вь прѣсподна езерꙋ̀
309: и глсь и громь бьїс вь водах. ѿ сьхожденїа лꙋкаваго.
310: и сьтрь множьство рибь и звѣри земль̀ниих и морьских.
311: и ꙋслѝша змь̀и глсь грома великь̀
312: и стоещꙋ сатанаилꙋ́ вь прѣсподнех гль̀бинах. и хвати се сь нимь.
313: и рче емꙋ змь̀и
314: ннꙗ сьтрьль ѥси все живине морь̀ске. Punčo: saga izbi svi+te živini morskie a ja xočemь tebe da zatriemь do konecь
315: нь поди ва гльбини до конца гльбине.
316: ере же исках. и ѿбрѣтох Punčo: reče źmii sanьtailь (:) i ja što sakaxь i ja naidoxь
317: и сьнити хощꙋ̀ до конца
гль̀бини. Nikoljac 82: vъ adъ (cit. in Coṣcodan 2017:20)
318: тогда михàило́ помли се гꙋ
319: глꙋ́ ти. вседрьжителꙋ и вѣчни црꙋ. иже ѡгни́мь чино̀мь сьздателꙋ́. и не видимимь сило̀мь̀ ꙋправителꙋ́ егоже ѿ члвка. кь никтож[е] нигде не вдимо
320: бꙋ́ди мнѣ̀. помощникь архàггꙋ твоемꙋ,
321: ти ꙋбо̀ црꙋ своимь хотенїемь. ни звав же емꙋ ꙋчителꙋ на землꙋ̀ The sentence does not really make sense, probably going back to a participial clause. Punčo skips it, if it was part of his source: budi mi pomoštnikь i prekloni dlьbinu morsku kolkoto e do nebesa visoko. It also seems to be skipped in BAR 1282.
322: тьи ꙋ́бо влдко всачьскимь оу̏слиши ме вь сьи чсь.
323: и
прѣклони гль̀бинꙋ сїю BAR 1282: turbură
324: преклони не нбса. Punčo: tolko da stane more+to dlьboko da ne može antixrisь skoro da izlezne iz nego da me ne fane toja besь no ti
325: и спꙋсти прѣстꙋю десницꙋ свою̀ влдко. да не ѡ̈бимить мне лꙋкави сь беси своими. Punčo: no ti gs-di pušti nad mene tvoju prčs-oju desnicu ta me izbavi da imašь pofala o(t) tvoi+te angg-li
326: нь косни се ѡ̈рꙋ́жно его ꙗко да не похвали се ѡ̈ арханглѣ̀ твоимь.
327: и помли все михàѝло.
328: и сьтвори знаменїе вь
езѐри стрàшно. ꙋ име нбснаго ѡ̈ца. A soft-stem ending is not expected in this lemma.
329: и затврьди его. ледомь
330: и трепетнꙋ криѡ̈мь своим. BAR 1282: Și Mihail scoase spata și abătu în dracii și-i gonia de nu se știa unul cu altul. Atuncea Mihail luă veșmîntul lui Dumnezeu 'And Michael then took out his spade (sword?) and slayed the demons until they couldn‘t recognize each other. Then Michael took the garment of God and the crown and the flags' (Coṣcodan 2017:20)
331: и доде до прь̀вих нбсь
332: и тꙋ́и срѐте ѥго. гь бь
333: и ѡ̈брадова се ѡ немь
334: и рче
335: радꙋи се михáиве.
336: приносе свое ньсвомꙋ́. Unclear, possibly < *prinose svoe gs-dnu svoemu ? Punčo has simply radui se mixaile arxistratiže i mixailь togiva vozupi .... Coṣcodan interprets the phrase from BAR 1282 că ți le aduc pentru toți și de la toți 'because he brings the owner that which is His' as equivalent to Tvoja ot tvoix ... below.
337: и
арханглы̏ вьзꙋ́пише глсомь великимь. Both Punčo and BAR 1282 show Michael as the subject here, indicated by the 3sg form in the next sentence too.
338: и рче
339: Твоꙗ ѿ твоих тебѣ. приносите с[е] ѿ всех и за вас.
340: и
ꙋведше все силе ꙗко ми́хаило̀. приде A finite verb would be expected, so it is likely a contraction of *uvěděšę. Punčo: dočuxa.
341: и вьзꙋ́пише еди́нимь глсомь.
342: тебѣ поем
343: тебѐ блгосвимь. влдко
344: слáвим те
блгосвеще. See the dictionary on details about the lemma.
345: блгодарим те влдко вседрьжитлꙋ̀.
346: млим ти се бе ншь.
347: и вьздаши хвàлꙋ́ и вѣселїе михàилꙋ́ и славꙋ велїю землà же и морѐ. Ps 68:35 - da vosxvalętъ ego n-bsa i zemlę, more i vsę živuštaę vъ nemъ
348: и безна поколеба се.
349: и
тꙋи славꙋ. оу̏слѝша сатанаиль. прѣсподнѐ Or tuju ?
гль̀бинѐ. A locative without preposition? Possibly goes back to a genitive (*izъ prěspodьny glǫbiny) construction, as in BAR 1282 (din fundul mării).
350: и ꙋвдѣ ꙗко ѡ̈плѣ̀нень бы̏с
351: и смете се зѣ̀ло
352: и борил се [беше] ·г· чсы̏.
353: и тогда ѿринꙋ змьа ѿ сѣбѣ.
354: и миль ·д· изиде на исхо̀дь езе́ра
355: и ѡ̈брете знаминїе. нбснаго
356: и ꙋбоѣ се.
357: и вьзꙋпѝ глсомь великим
358: и рче.
359: г.де сте аггли мои
360: и не бис глас ѿ них. ни слѝшанїа
361: сьтрь The sentence shows a lot of Serbisms: an l-participle would be expected in plusquamperfect, -o, confusion of /a/ and jer in the preposition (na for temporal relations is also not fully CS), single n.sg.dat/loc ending...
ѡбоих беше мѝхàило нь ѡ̈шьстию своемь̀ The number of Satanael's angels is unclear - earlier he mentions 40 thousand.
362: и вдѣвши лꙋкави, сатанаило ꙗко вьзбранить емꙋ́ знаменїе гсне.
363: изьшьѡ̈ беше изь езерà тог камен вѣликь
364: дрьжнь̀ его ·с· лакьть
365: и ширнà его ·р· лакьть
366: ѡнь же ꙋдáри проно́рливи сатанаиль. вь тврь̀дь камень безаконимь своимь. врьхомь BAR 1282: Și zberă și zbură Satanail ș-o dete cu capul de ghiață 'And Satanael shrieked and flew up and hit with his head the ice.' (Coṣcodan 2017:21)
367: и ѿринꙋ ѿ езе́ра камен ·е· пьприщь́ ѿ места.
368: беше ж[е] горà при езе́ре том.
369: и нарче се гора та. тадера и до сег дне.
370: изиде лꙋкàви сатанаиль
371: и ѡ̈брѣте силѐ свое избѝене лежеще. ꙗко мрь̀тви
372: и вьзꙋпи гле
373: ꙋви мнѣ̀. заблꙋ́дившомꙋ́
374: все силѐ и надеждꙋ. погꙋбих
375: и
поскрь̀жита зꙋ́би A dual?
своим. Possibly a ligature for final -imi?
376: и трѣпетнꙋ криѡм своим.
377: и стижна ·г·емь нбсе The locative makes more sense in face of later versions.
Punčo: i stignu mixaila na treto n-bo
BAR 1282: și ajunse pre Mihail la al treilea cer 'and he reached Michael in the third heaven' (Coṣcodan 2017:21)
378: и ꙋхвати его. за стꙋпало и за деснꙋ́ рꙋкꙋ̀. лꙋквою своею десницо̀ю. Punčo: i frьli čengelь ta go fanu za stupalo
379: и ꙋхити мѝхàилà за стꙋпало.
380: и ꙋ́хвáташе его за стꙋю и ботканꙋ ѡ̈деждꙋ
381: тогда михаило̀ вьзꙋпи глсомь великимь,
382: и рче
383: призри влдко на своего̀. раба
384: и покри и сьхрани. прѣдстателꙋ своемꙋ.
385: и прострѝ рꙋ́кꙋ свою
386: примих скрьбь ѿ лꙋкаваго.
387: и ꙋхити ме за шꙋю ногꙋ́
388: и поимлет ме, за бжствнꙋ ѡ̈деждꙋ.
389: тогда сьниди влдко
390: ѡ̈бими ме лꙋкави. Formally an imperative form, although a 3sg.aor would make more sense. Maybe forms like poimlet above were too archaic.
391: на где не ѡ̈стави мне. раба своего
392: погинꙋти хощꙋ.
393: вь вишни иже влдка рче глсомь великим.
394: михàилѐ не бои́ се
395: измѝ мачь́ свои́.
396: и ꙋ́дри его по сꙋщем. врьхꙋ́
397: и ѿними мꙋ силꙋ́ его.
398: и порази емꙋ́ вдѣнїе зрака.
399: тагда михáило рче
400: ги повели ми твоꙗ. дрьжа и твоꙗ̀ млсть. да до конца погꙋ́блꙋ̏ его. да васегда не смѣюща нсь.
401: тогда рче емꙋ гь
402: не тако. михàиле
403: нь ꙗко рекох ти
404: ·вı· сили дах емꙋ прѣжде
405: ѿними ѿ него ·е· силь̀ Punčo: otseči mu ot krila+ta *e*
406: а стави емꙋ́ ·з· силь̀
407: тогда михàило изе сьмрь́тосни мачь
408: и Punčo: i udari antixrista po vrьx po glavu
ꙋдри его. прѣзь врхь Formally an imperative form.
409: и ѿпаде лꙋ́кави
410: и не може порноливи сатанаиль. < *iznemože ?
Punčo: i zabi mu slux
411: и ѿиде вь прѣиспо̀днꙋ́ю. посрамлѐнь и ѡ̈бнàжень. и ѡ̈пленень ꙗкоже пдобаше.
412: михàило̀ прѣда бготканꙋ́. ѡдеждꙋ́ и не ꙋ́ведаеми вѣнць. скипетрà. архагльскихь чиновь
413: и прѣдасть вь рꙋцѣ бжи.
414: тако сьтвори михаило. ꙗко не дас ѥмꙋ гь. погꙋ́бити сатанàила до концà
415: и прихождахꙋ́ кь архистратигꙋ́ михàилꙋ. все чинове прьвие власти. и прѣстоли и гьстивиꙗ херовим. и сарахими мнго.ꚙчи́та и животна и чѐтвороконьчьньꙗ̀. и многоѡ̈бразна легиѡнѝ. аггльсци
416: и все силе горнаго ерꙋ́салѝма прихождахꙋ. на вдѣнїе ми́хаилово. ꙗко да вдѣть
во́инакà Seems like a combination of voinik and junak.
417: и ѡ̈брадовахꙋ се. приходеща
418: и зрѣхꙋ его поникла лицемь его ꙗко зноꙗно.
419: и вьздаше ѥмꙋ хвàлꙋ̀ и радость велїю.
420: Бꙋ ншемꙋ́ слàвà. вь вѣкы
421: имнь---