ran Petersburg edition - Alexander
source

1:	[...]
2:	bystъ grad vъ stočněi straně velik źělo na městě	Odessa: anaѳoliskoi
	skamandrě	River Skamandros/Xanthos (today Karamenderes).
3:	iměše *mź* vrat
4:	i isxodexǫ iz nego voiska *o* stěgovъ
5:	i tъi grad naričet sę
	troada	The name of the city is changing between the versions, and sometimes also within the individual texts: Tro(j)an in Veles, Trda or Trad in Odessa and Sofia (with oscillation in gender), Troatь in Adžar. The form Troada, preferred in Bucharest and Petersburg, seems to be the closest one to original Trōas (gen Trōados). The name is used for Biga Peninsula, the location of ancient Troy and the Karamenderes river, but it was likely used as an adjective in the original - *Trōas polis lit. 'Trojan city'.
6:	běše vъ nemъ crъ velei i strašenъ źělo
7:	imę emou bě iomorъ crъ
8:	i vъ edinǫ noštъ vidě crъ sъnъ strašenъ
9:	i ouboa sę ot nego
10:	jako rodi crca
	glavnę	Miklosich: glavьnja 'dalos, titio, drěvo ogorělo'; a sg.acc would be expected - the form of both words is an inst.
11:	i zapali grad troadǫ
12:	i izgorě vesъ
13:	i vъ to vrěmę bě crca neprazna
14:	egda rodi bys ženskyi polъ
15:	egda bys šestim mscom otročę vъstavi E vъ stlъpъ
16:	i tri ženy němy da sloužǫtъ otročętju
17:	i zaprěti velъmi da ne čjuetъ glas ni rěči člčę nǫ da tako vъzrastet da vidit kamo sę xoštet děnǫti
18:	i bys vъ stlъpě do *ei* lět ne čjuvši glasa ni rěči člčę
19:	egda že byvaše vъ isxod slnca staněše kъ isxodu obrazom
20:	i okъncem ględaǫšti na vъstok i glaaše ot vъsěx ęzykъ po edinoi rěči
21:	crъ
	iamorъ čjuždaaše se	Unclear, whether it should be read as iamorь or crь+ i+ amorь.
22:	i vъsi bolěre čjuždaaxǫ se
23:	poneže ne razouměxǫ čto glet
24:	crъ sъbra ot vъsěx ęzykъ po člku
25:	i privede ix pod stlъpъ ideže bě otrokovica
26:	i tako povelě imъ
27:	posloušate
28:	da kto čto čjuetъ da zapišetъ
29:	i tako poslušaxǫ
30:	i čto kto razoumě tako i zapisa
31:	egda ona prěsta glati sъnesošę vъsi pisania prěd cremъ
32:	i sъstavišę
33:	i obrětošę mlęštǫę sę bou za oca svoego glę
34:	gi ne postavi emou grěxa
35:	ludъ bo es
36:	i ne věstъ čto tvoritъ
37:	biE xotěnie kto možet
	razoriti	Odessa: razuměriti
38:	nǫ sъnъ egože esi vidělъ to sъtvoritъ ti brat moi iže es vъ ǫtrobě crci
39:	i xoštetъ roditi sę
40:	egda že rodi sę bys mǫžъsko otročę
41:	povelě crъ
42:	i otnesošǫ E vъ poustyę gory
43:	i povrъgošǫ
44:	i obrěte otročę mečka eže bě izъgubila štenъcę svoę ot lovecъ i bolędovaše ot mlěka
45:	i vъsxrani otročę za *g* lěta
46:	dondže źvěrę lovci ubišǫ
47:	i otročę vъzęšǫ
48:	i privedošǫ kъ crju
49:	i pozna crъ jako to es snъ ego
50:	a eže běše dvca vъ stlъpě izvedošǫ ę
51:	i nareče imę ei magdona rekše sirianskyi prěmǫdraa
52:	a snou svoemou narče imę aleѯandrъ eže es Elъlinskyi obrětenъ
53:	dъšti ego bě krasněiša i mǫdrěiša pač vъsego světa	Adžar: dьšti ego bě lěpa i prěmudra źělô. páče vьsěx velíko
54:	i spisa mǫža na koni
55:	i prixoždaaxǫ ot inyx crei prositi ǫ sebě
	ženǫ	The use of sg.gen (< *ženy) is regular (cf. Lunt 2001:145). Adžar has sg.acc (xotěxu ju poeti sebě crcu) due to a different verb.
56:	ona že glaaše
57:	egda viždǫ mǫža na koni sědęšta jako es vъ pisani moem togo poimǫ azъ mǫža
58:	i tako vъsěxъ ne xotěše
59:	vъ edinъ že dnъ sědęšti ei na polatě vidě člka vъz more jazdęšta *v*
	pъprišti města	A dual would be expected, likely replaced by the pl form already.
60:	i rče ocu svoemu crju iamorju
61:	gi tъi mi bǫdetъ mǫž
62:	i posli prizvati ego
63:	i vidě crъ	Adžar: i vědě crь sarakina, Bucharest: i vidě crь sarakyninę
	sarakinina	gr. sarakēnos < ar. šarqīyīn 'Eastern'
64:	i počjudi sę velmi
65:	i vъprosi ego
66:	pověždъ mi brate kamo ideši
67:	čto li išteši
68:	sarakininъ reče
69:	azъ esmъ
	soulъtanъ crъ vъsei sarakinii	The name of Sultan, king of Great Saracenia, is self-explaining, even if new to text traditions concerning Trojan War. Močuľskij (1893:375) interpreted the appearance of Sultan as another influence of the Legend of Diogenēs Akritēs, as the name is similar to that of "King Amir" (Amēras), mentioned above in connection to king Amor.
70:	i xrabrostъ moǫ nikto ne imat
71:	ištǫ ženǫ da poimǫ krasněišǫ vъsego světa i mǫdrěišǫ	Adžar: i íštu žénu da+ poímu sébě lě´pu í mudru páče vьsěx velíko
72:	poneže esmъ vъ sъně vidělъ
73:	da ašte gde znaete povědite mně
74:	togda magdonǫ izvedošę kъ nemu
75:	i egda vidě ǫ soltanъ pozna ǫ
76:	i poemše ǫ otvede vъ sarakinię
77:	Aleѯandrъ že vъzraste vъ domou oca svoego
78:	i bys ratnikъ krěpokъ i crъ vъsěmъ ellinom
79:	běše bo lěpota ego velia źělo
80:	i reče vlъxvom svoim
81:	ašte mi obręštete ženǫ krasněišǫ vъsego světa azъ vam veliko dobro sъtvorę
82:	vlъsvi že obydošę vъsę zemlę vlъšestvom
83:	i obrětošę ženǫ vъ
	amorei ou siona crě	Morea - Latin name of Peloponese. Petersburg ed. seems to stick to a "Canaanite" interpretation: Amorea - land of Amorites.
84:	imę ei Egѵluda
85:	i povědašę aleѯandru crju
86:	on že rče imъ
87:	sъberěte mę jako vъ sъně sъ neǫ da vidim droug drouga
88:	oni že vlъšestvom sъbiraxǫ ixъ po vъsę nošti za *v* lětě
89:	i toliko ljuběxǫ se eliko vъ dnii žǫždaxǫ včerъ byti
90:	i jako vъ sъně sъgovorěsta sę i po vъsě dni tako
	tvorěxǫ	A dual form would be expected as in subordinate clause
91:	Aleѯandrъ sъtvori sę jako edinъ koupecъ
92:	i priide sъ korabъmi vъ
	paleopolъ kъ sionou crju	Possibly island of Kythēra? A city on the island was destroyed by Arab and Slavic raids in the 7th c., afterwards called Paleopolis.
	nosęšte iměnia mnoga	The f.sg form is not congruent with Alexander, but it reflects dialectal development in MK, where this form is used as a gerund (today we would have something like *noseiḱi). Other versions have n.sg form nosešte, which seems to have acted as a gerund in some OCS sources (cf. Lunt 2001:159).
93:	i darova siona crě
94:	sionъ crъ togo darova
95:	i sъtvorista sę brata
96:	Egѵluda že crca vъsegda sъ aleѯandrom byvaaše vъ taině
97:	egda xotěše siona crě gostiti
	ona tou sěděše pri aleѯandrě	Sofia ed. seems to confuse Alexander and Giluda in this passage, thus making it seem, as if the affair was actually between Alexander and Sion. The pronoun is shortened, with the n written over the ot.
98:	sionъ crъ mněše Egova žena es	The missing refl. pronoun makes the sentence unclear (Veles has Sionu se mněše)
99:	paky ona otxoždaaše vъ dom svoi	The following two sentences sound weirdly, likely because of missing (or wrongly translated) subordination markers. Cf. Veles: da egda wtxoždaše si vь domь svoi, glaše kь crci
100:	da egda crъ otxoždaše gla crci
101:	o velie čjudo
102:	ou sego koupca
	es žena	Odessa: žena jes(t)
103:	i velъmi tvoǫ prilikǫ nositъ
104:	togda igѵluda gněvaaše se
105:	i glaaše
106:	čto tako mene prilgaeši toi koupčici
107:	da egda azъ takova esmъ da i ty tomou priličenъ esi
108:	on paky zověše aleѯandra gostiti
109:	i ona tou bě	Odessa: i ona paky tu bě
110:	i tako tvorěše za
	*ź* mscъ	Odessa: *g*
111:	egda li ou nego obrětaaše sę vъ iny odeždi prěměnuǫšti sę	The passage is unclear in all included editions. Likely some specific phrase trying to explain how Alexander changed his identity. No clearer in Veles (kogda u tog).
112:	i tako běža sъ neǫ aleѯandrъ	Actually not written how! The story of how he wooed her into a ship, known from Veles (and Adžar) ed. is missing also in Bucharest, Petersburg and Sofia texts.
113:	sionъ že crъ osta vъ pečali i porǫgani velicě	In Veles, this sentence appears first after the account of an earthquake in Troas following the entrance of Giluda.
114:	aleѯandrъ že egda vъvede Egѵludǫ vъ gradъ troadǫ potręse sę grad velъmi
115:	i otcъ ego amorъ crъ rče
116:	vъ istinǫ sъvrъši sę sъnъ moi iže prěžde viděx
117:	sion že crъ posla kъ bratou svoemou iogou
118:	iogъ posla kъ šourěmъ svoim vъ xanaan i vъ xaldeǫ i vъ mesopotamię i vъ perъsidǫ
119:	i sъbrasę se *di* crii
120:	i pridošę na aleѯandra i na grad velikyi troadǫ
121:	i obsědošę ego
122:	i rъvašę ego za *zi* lět
123:	i ne možaxǫ čto emou sъtvoriti ot množstva polъ
124:	Edinъ mǫžъ imenem	Odessa: edinь imenem palmida běše sluga ioga cra
	palъmida proumě zatrikъ igrati	Likely a corruption of Palamedes (Palamidešь in Legend of Troy), replaced by Odysseus in some versions as the constructor of the horse (including the Odyssea). Handled as ā-stem in annotation, but it appears as a sg.nom only anyway.
125:	běše bo slouga ioga crě
126:	egda
	vъdaše se vъsi bolěre zatrikъ igrati togda paky palъmida proumě tavlię igrati jako da srъdęt sę igraǫšte	Miklosich: oudati 'tradere, dare'
127:	togda sъtvori palmida
	konę mědna vělika źělo	Formally a pl.acc, although context would expect a sg (-ě in jo-stems here).
128:	i vъnide sionъ crъ vъ konę i sъ nim xrabri tri
129:	i mědnyi konъ
	matatatoky xoždaaše	The adverb (Veles: imatnski, Odessa: maѳataskïi, Bucharest: matatokyi, Petersburg: matatatokyi, Sofia: matski, Adžar: matan'ski) was likely, like polema, simply left untranslated, perplexing scholars since the discovery of the Tale. Syrku (1884:86) translates it as equus hic automatus movebatur 'the horse moved automatically', constructing the Greek source as metatopizomenos, lit. 'changing place'. Mazon (1942:38) reconstructs the original word as metakınētós or metáѳetos 'déplaçable'.
130:	palъmida podkova
	konx	Superscribed x does not make sense in the context
	petalami naopako	The nature of Palmida's ruse gets lost in this edition. Cf. Veles: naopaku peldami
131:	i otbra *t* voevъ dobrěx
132:	i vъ nošti sъnidošę za grad
133:	i skryšę se
134:	i na outrie dvignǫšę se vъsě voiska
135:	i padošę ne daleče ot grada
136:	a konę togo ostavišǫ na okolišti
137:	i izšedši iz
	grada obrětošę konę	Again, sg.gen would be expected after an ot.
138:	i čjuždaaxǫ se
139:	i
	povědašę aleѯandru	The morphological form is unclear, mostly resembles a 1sg.prs
140:	i povelě vъvesti konę vъ
	grad	A sg.acc is more expectable than a loc, but grad is inanimate.
141:	i vedǫštemъ ego i na vratěx grada izyde sionъ crъ i vъsi voe sъ nimъ
142:	i prěǫtъ vrata gradou
143:	dondež priide palmida sъ voisky
	ǫže iměxǫ sъkrъvena	< *ęže ?
144:	tako i vъsa voiska vъzvratišę se
145:	i prěęšę grad troadǫ
146:	i razorišǫ ego do koncA
147:	aleѯandrъ že crъ vъzemъ ženǫ svoǫ igѵludǫ
148:	i běža kъ sultanu
	zętju svoemu vъ sarakinię	Both Veles and Odessa call Sultan a "son in law" of Alexander here, which is actually wrong - according to first part, he was his brother in law.
149:	da jako bys gněvъ bii na siona crě
150:	egda priide sъ voi svoimi vъ svoa si ne obrětošę
	ženъ vъ domověx svoix	Odessa: ženi
151:	ponže běžali běxǫ sъ
	raby svoimi	The pl.inst form differs in Veles and Odessa versions. Veles prefers -mi, which goes back to OCS u-stem ending -ъmi, while Odessa prefers -i (although it also has e.g. korabmi). This would be a regular reflex of OCS o/jo-stem ending -y, but it also may reflect a generalized pl.nom ending.
152:	i vъsi voe pousty obrětošę domovy svoę
153:	aleѯandrъ že vъzdviže soulъtana i vъsę sarakinię
154:	i pobi crę
	xanaanskyę i xalděiskyę i mesopotamiiskyę	Odessa has cri xanan'skie, what is formally closer to the regular CS hard-stem m.pl.acc (< *-yę), but -e is still productive in SC.
155:	i ide na ioga crě vъ amoreǫ
156:	i oubi ego
157:	i razori grad veliky vasanъ
158:	i vъzęšǫ zemlę ix sarakine vъ dosanie
159:	i vъsegda prěbyvaetъ tako
160:	i priidošę na siona crě vъ amoreę
161:	i sъmiri sę aleѯandrъ sъ raby sionověmi eže běxǫ sъ ženami ix běžali
162:	sionъ crъ stoaše vъ paleopoli	The position of the three armies differs across the editions. Odessa: sïwn crь stojaše vъ wlewsě. a sul'tan' i rabi ix byjaxu gospodini svoe i ratuvaxu. Bucharest (and Sofia): siwnъ carь stoaše vъ palewpoli, aleѯandrъ stoaše vъ elewsě. a saltanь i raby ixь bıaxǫ gospodǫ svoǫ. Veles: ale_ѯandrь. sto_aše vь+ elewsě a+ sutan vь pale_wpoli.
163:	aleksandrъ že stoaše vъ eleose
164:	a soultanъ i rabi ix biaxǫ na gospodǫ svoę
165:	i voevašǫ
166:	ponže imъ ženy i domovy iměxǫ
167:	i toliko tęžky rati iměxǫ togda
168:	eliko vъ edinoi ndeli byšę tъma mrъtvecъ
169:	i tako ratovaše se za *v* msca
170:	i oubišę siona crě i vъsě voę ego
171:	i osta sъ soltanom i aleѯandromъ *r* ljudii
172:	i vidě aleksandrъ kolika zla sъtvorišǫ se o Edinoi ženě
173:	togdA iErlmъ razorišę i drougyxъ velikyx gradov *sd*
174:	vъsę voę i strany opoustišę
175:	i oubišę *gi* crei i pisidiiskago crě
176:	i tako aleѯandrъ otsěče glavǫ igiloudě proklętoi
177:	i samъ skoči vъ more
178:	i outope