ran Petersburg edition - Alexander
source

1:	[...]
2:	Бы́сть град въ сто́чнѣи странѣ велик ѕѣло̂. на мѣстѣ	Odessa: anaѳoliskoi
	скамандрѣ.	River Skamandros/Xanthos (today Karamenderes).
3:	имѣше ·мѕ· врат.
4:	и исходехѫ из него воиска. ·о· стѣговь.
5:	и тьѝ град наричет сѧ
	троáда.	The name of the city is changing between the versions, and sometimes also within the individual texts: Tro(j)an in Veles, Trda or Trad in Odessa and Sofia (with oscillation in gender), Troatь in Adžar. The form Troada, preferred in Bucharest and Petersburg, seems to be the closest one to original Trōas (gen Trōados). The name is used for Biga Peninsula, the location of ancient Troy and the Karamenderes river, but it was likely used as an adjective in the original - *Trōas polis lit. 'Trojan city'.
6:	бѣше вь немь црь веле́и и страшень ѕѣло̀.
7:	имѧ емоу бѣ̏, иѡморь црь.
8:	и въ еди́нѫ но́щь видѣ црь сънь стрáшень.
9:	и оубоа сѧ ѿ него.
10:	ꙗко ро́ди црца
	глáвнѧ	Miklosich: glavьnja 'dalos, titio, drěvo ogorělo'; a sg.acc would be expected - the form of both words is an inst.
11:	и запали град троадѫ,
12:	и изгорѣ ве́сь.
13:	и въ то̀ врѣмѧ бѣ̏ црца непразна
14:	егдà ро́ди. быс женскыи поль.
15:	егдà быс шестим мсцом. ѿро́чѧ въстави Є въ стлъпь.
16:	и три̏ же́ны нѣмы да слоужѫть отро́чѧтю.
17:	и запрѣти вел͛ми да не чю́еть глас ни рѣчи члчѧ. нѫ̀ да тáко възрáстет. да ви́дит кáмо сѧ хо́щет дѣнѫти.
18:	и быс въ стлъ́пѣ до ·еı· лѣт. не чю́вши глáса ни рѣчи члчѧ.
19:	егдà же бываше въ исхѡд слнца. станѣше къ исходꙋ ѡ́бразом.
20:	и ѡкънцем глѧдаѫщи на въсток. и глааше ѿ въсѣх ѧзы́кь по еди́нои рѣчи.
21:	црь
	иамо́рь чюждааше с(е).	Unclear, whether it should be read as iamorь or crь+ i+ amorь.
22:	и въси болѣре чю́ждаахѫ с(е).
23:	понеже не разоумѣхѫ что̂ глет.
24:	црь събрà ѿ въсѣх ѧзы́кь по члкꙋ.
25:	и приведе их под стлъпь идеже бѣ̏ отроко́вица.
26:	и тако повелѣ имь
27:	послоушате
28:	да кто что̏ чю́еть да запи́шеть.
29:	и тáко послꙋшахѫ.
30:	и что̀ кто̂ разоумѣ, тáко и запи́са.
31:	егдà ѡ́на прѣстà глати. сънесошѧ въсѝ писанїа прѣд цремь.
32:	и състàвишѧ
33:	и обрѣтошѧ млѧщѫѧ сѧ боу за ѡ́ца своего. глѧ,
34:	ги не постави емоу грѣха.
35:	лꙋдь бо̀ ес
36:	и не вѣсть что̀ тво́рить.
37:	бїЄ хотѣнїе кто̀ может
	разо́рити.	Odessa: razuměriti
38:	нѫ̂ сънь его́же еси видѣль, то сътворит͛ ти брат мои и́же ес въ ѫтро́бѣ црци.
39:	и хощеть родити сѧ.
40:	егда же роди сѧ, быс мѫ́жьско отрочѧ.
41:	повелѣ црь,
42:	и ѿнесошѫ Є̀ въ поустыѧ го́ры,
43:	и повръгошѫ.
44:	и обрѣте отрочѧ мечка, е́же бѣ изьгꙋбила щен͛цѧ своѧ ѿ ловець. и болѧдоваше ѿ млѣка.
45:	и въсхрани отро́чѧ за ·г· лѣта.
46:	дондже ѕвѣрѧ ловци ꙋбишѫ.
47:	и отро́чѧ възѧшѫ
48:	и приведошѫ къ црю.
49:	и позна црь ꙗко то̀ ес снь его̀.
50:	а еже бѣше двца въ стлъпѣ, изведошѫ ѧ̏.
51:	и нарече и́мѧ ӗи магдона. рекше сирїанскыи, прѣмѫ-драа.
52:	а сноу своемоу нарче и́мѧ алеѯандрь. еже ес Єл͛линскыи, ѡбрѣтень.
53:	дъщи его бѣ̏ краснѣиша и мѫдрѣиша пач вьсего свѣта.	Adžar: dьšti ego bě lěpa i prěmudra źělô. páče vьsěx velíko
54:	И спѝса мѫжа на кони.
55:	и прихождаахѫ ѿ иных цреи просити ѫ̏ себѣ
	женѫ̀.	The use of sg.gen (< *ženy) is regular (cf. Lunt 2001:145). Adžar has sg.acc (xotěxu ju poeti sebě crcu) due to a different verb.
56:	она же глааше.
57:	егдà виждѫ мѫ́жа на кони сѣдѧща, ꙗко ес въ писани моем. того пои́мѫ азь мѫ́жа.
58:	и тáко въсѣхь не хотѣше
59:	Въ еди́н͛ же днь сѣдѧщи еи на полатѣ. ви́дѣ члка въз море ꙗздѧща ·в·
	пъприщи мѣста.	A dual would be expected, likely replaced by the pl form already.
60:	и рче ѡцꙋ свое́мꙋ, црю иаморю.
61:	ги тъѝ ми бѫ́деть мѫж.
62:	и посли призвати его.
63:	и ви́дѣ црь	Adžar: i vědě crь sarakina, Bucharest: i vidě crь sarakyninę
	саракинина,	gr. sarakēnos < ar. šarqīyīn 'Eastern'
64:	и почюди сѧ велми.
65:	и въпроси его,
66:	повѣждь ми брáте камо иде́ши
67:	что̂ ли и́щеши.
68:	саракининь ре́че,
69:	áзь есмь
	соул͛тань црь въсеи саракинїи.	The name of Sultan, king of Great Saracenia, is self-explaining, even if new to text traditions concerning Trojan War. Močuľskij (1893:375) interpreted the appearance of Sultan as another influence of the Legend of Diogenēs Akritēs, as the name is similar to that of "King Amir" (Amēras), mentioned above in connection to king Amor.
70:	и храбрость моѫ никто̀ не имат.
71:	и́щѫ женѫ да пои́мѫ. краснѣишѫ въсего свѣта. и мѫдрѣишѫ.	Adžar: i íštu žénu da+ poímu sébě lě´pu í mudru páče vьsěx velíko
72:	понеже е́смь въ сънѣ ви́дѣль.
73:	да аще гдѐ знае́те повѣдите мнѣ.
74:	тогда мáгдонѫ изведошѧ къ немꙋ.
75:	и егда ви́дѣ ѫ̏ солтань позна ѫ̏.
76:	и поемше ѫ̏ ѿведе въ саракинїѧ.
77:	Алеѯандрь же вьзрасте въ домоу о́ца своего.
78:	и быс ратникь крѣпокь. и црь въсѣмь еллинѡм.
79:	бѣше бо̀ лѣпота его̀ велїа ѕѣло.
80:	и рече влъхвом своим.
81:	аще ми обрѧщете женѫ краснѣишѫ въсего свѣта. азь вам велико добро̀ сътво́рѧ.
82:	влъсви же обыдошѧ въсѧ землѧ влъшеством.
83:	и ѡбрѣтошѧ женѫ въ
	амореи оу сиѡ̀на црѣ.	Morea - Latin name of Peloponese. Petersburg ed. seems to stick to a "Canaanite" interpretation: Amorea - land of Amorites.
84:	имѧ ӗи Єгѷлꙋда.
85:	и повѣдашѧ алеѯандрꙋ црю.
86:	ѡ́н же рче имь,
87:	съберѣте мѧ ꙗко въ сънѣ съ неѫ. да ви́дим дроуг дроуга.
88:	они же влъшеством събирахѫ и́хь по въсѧ но́щи за ·в· лѣтѣ.
89:	и толико любѣхѫ с(е) ели́ко въ днїи жѫждахѫ вчерь бы́ти.
90:	и ꙗко въ сънѣ съговорѣста сѧ. и по въсѣ дни тáко
	тво́рѣхѫ.	A dual form would be expected as in subordinate clause
91:	Алеѯандръ сътвори сѧ ꙗко еди́нь коупе́ць.
92:	и прїиде съ кораб͛ми въ
	палеѡполь къ сїоноу црю.	Possibly island of Kythēra? A city on the island was destroyed by Arab and Slavic raids in the 7th c., afterwards called Paleopolis.
	носѧще имѣнїа многа.	The f.sg form is not congruent with Alexander, but it reflects dialectal development in MK, where this form is used as a gerund (today we would have something like *noseiḱi). Other versions have n.sg form nosešte, which seems to have acted as a gerund in some OCS sources (cf. Lunt 2001:159).
93:	и дарова сїона црѣ.
94:	сїѡнь црь того дáрова.
95:	и сьтво́риста сѧ брáта.
96:	Єгѷлꙋда же црца въсе́гда съ алеѯандром бывааше въ таинѣ.
97:	егдà хотѣше сїона црѣ го́стити.
	ѡна тоу̏ сѣдѣше при алеѯандрѣ.	Sofia ed. seems to confuse Alexander and Giluda in this passage, thus making it seem, as if the affair was actually between Alexander and Sion. The pronoun is shortened, with the n written over the ot.
98:	сїонь црь мнѣше Єгова же́на ес.	The missing refl. pronoun makes the sentence unclear (Veles has Sionu se mněše)
99:	пакы ѡна ѿхождааше въ дом свои.	The following two sentences sound weirdly, likely because of missing (or wrongly translated) subordination markers. Cf. Veles: da egda wtxoždaše si vь domь svoi, glaše kь crci
100:	да егдà црь ѿхождаше. гла црци
101:	ѡ̀ велїе чюдо,
102:	оу сего коупца
	ес жена	Odessa: žena jes(t)
103:	и вел͛ми твоѫ приликѫ но́сить.
104:	тогдà игѷлꙋда гнѣвааше с(е)
105:	и глааше.
106:	что̀ тако ме́не прилгаеши тоѝ коупчици.
107:	да егда азь такова есмь. да и ты̏ томоу приличень е́си.
108:	ѡн пакы̀ зовѣше алеѯандра гостити.
109:	и ѡна тоꙋ̂ бѣ̏.	Odessa: i ona paky tu bě
110:	и тако творѣше за
	·ѕ· мсць.	Odessa: *g*
111:	егдà ли оу него ѡбрѣтааше сѧ, въ ины ѡдежди прѣмѣнꙋѫщи сѧ.	The passage is unclear in all included editions. Likely some specific phrase trying to explain how Alexander changed his identity. No clearer in Veles (kogda u tog).
112:	и тáко бѣжа съ неѫ алеѯандрь.	Actually not written how! The story of how he wooed her into a ship, known from Veles (and Adžar) ed. is missing also in Bucharest, Petersburg and Sofia texts.
113:	Сїѡ̀нь же црь ѡстà въ печали и порѫгани велицѣ.	In Veles, this sentence appears first after the account of an earthquake in Troas following the entrance of Giluda.
114:	алеѯандрь же егда въве́де Єгѷлꙋдѫ въ градь троадѫ. потрѧсе сѧ град вел͛ми.
115:	и ѿць его аморь црь, рче.
116:	въ истинѫ съвръши сѧ съ́нъ мои и́же прѣжде видѣх.
117:	Сїѡн же црь послà къ брáтоу свое́моу ıѡгоу.
118:	ıѡгь посла къ шоурѣмь своим въ ханаан. и въ халдеѫ и въ месопотамїѧ. и въ пер͛сидѫ.
119:	и събрасѧ с(е) ·дı· црїи.
120:	и придошѧ на алеѯандрà. и на град вели́кыи троадѫ.
121:	и ѡбсѣдошѧ е́го.
122:	и ръвашѧ его за ·зı· лѣт.
123:	и не можахѫ что̂ емоу сътво́рити ѿ множства по́ль.
124:	Єди́нь мѫ́жь именем	Odessa: edinь imenem palmida běše sluga ioga cra
	пал͛мида. про҆ꙋмѣ затри́кь игрáти.	Likely a corruption of Palamedes (Palamidešь in Legend of Troy), replaced by Odysseus in some versions as the constructor of the horse (including the Odyssea). Handled as ā-stem in annotation, but it appears as a sg.nom only anyway.
125:	бѣше бо̀ слоуга ıѡга црѣ.
126:	егдà
	въдаше с(е) въсѝ болѣре затрикь играти. тогда пакы̀ пал͛мида про҆ꙋмѣ тавлїѧ игрáти. ꙗко да сръдѧт сѧ играѫще.	Miklosich: oudati 'tradere, dare'
127:	тогда сътвори палмида
	конѧ мѣдна вѣлика ѕѣло.	Formally a pl.acc, although context would expect a sg (-ě in jo-stems here).
128:	и въниде сїѡ̀нь црь въ конѧ. и съ ним храбрѝ три̏.
129:	и мѣдныи конь
	матататокы̀ хождааше.	The adverb (Veles: imatnski, Odessa: maѳataskïi, Bucharest: matatokyi, Petersburg: matatatokyi, Sofia: matski, Adžar: matan'ski) was likely, like polema, simply left untranslated, perplexing scholars since the discovery of the Tale. Syrku (1884:86) translates it as equus hic automatus movebatur 'the horse moved automatically', constructing the Greek source as metatopizomenos, lit. 'changing place'. Mazon (1942:38) reconstructs the original word as metakınētós or metáѳetos 'déplaçable'.
130:	пал͛мида подковà
	конх	Superscribed x does not make sense in the context
	петалами наѡпако.	The nature of Palmida's ruse gets lost in this edition. Cf. Veles: naopaku peldami
131:	и ѿбрà ·т· воевь добрѣх.
132:	и въ но́щи сънидошѧ за град
133:	и скры́шѧ с(е).
134:	и на оутрїе дви́гнѫшѧ с(е). вьсѣ воиска.
135:	и падошѧ не далече ѿ грáда.
136:	а конѧ того ѡставишѫ на околищи.
137:	и изшедши из
	града обрѣтошѧ конѧ	Again, sg.gen would be expected after an ot.
138:	и чюждаахѫ с(е).
139:	и
	повѣдашѧ алеѯандрꙋ.	The morphological form is unclear, mostly resembles a 1sg.prs
140:	и повелѣ въвести конѧ въ
	град.	A sg.acc is more expectable than a loc, but grad is inanimate.
141:	и ведѫщемь его, и на вратѣх града изы́де сїѡнь црь. и въси вое съ ни́мь.
142:	и прѣѫть врата градоу.
143:	дондеж прїиде палмида съ воискы
	ѫже имѣхѫ съкръвена.	< *ęže ?
144:	тако и въса воиска възвратишѧ с(е)
145:	и прѣѧшѧ град троадѫ.
146:	и разоришѫ его до концА.
147:	алеѯандрь же црь въземь женѫ своѫ игѷлꙋдѫ.
148:	и бѣжа къ сꙋлтанꙋ
	зѧтю своемꙋ въ саракинїѧ.	Both Veles and Odessa call Sultan a "son in law" of Alexander here, which is actually wrong - according to first part, he was his brother in law.
149:	да ꙗко быс гнѣвь бıи на сїона црѣ.
150:	егдà прїиде съ воѝ своими въ своà си. не ѡбрѣтошѧ
	жень въ домовѣх своих.	Odessa: ženi
151:	понже бѣжали бѣхѫ съ
	рáбы своими.	The pl.inst form differs in Veles and Odessa versions. Veles prefers -mi, which goes back to OCS u-stem ending -ъmi, while Odessa prefers -i (although it also has e.g. korabmi). This would be a regular reflex of OCS o/jo-stem ending -y, but it also may reflect a generalized pl.nom ending.
152:	и въси воѐ поꙋ́сты обрѣтошѧ домовы своѧ.
153:	алеѯандрь же въздвиже соул͛тана и въсѧ саракинїѧ.
154:	и побѝ црѧ
	ханаанскыѧ. и халдѣискыѧ. и месопотамїискыѧ.	Odessa has cri xanan'skie, what is formally closer to the regular CS hard-stem m.pl.acc (< *-yę), but -e is still productive in SC.
155:	и иде на ıога црѣ въ амореѫ
156:	и оубѝ его,
157:	и разори град вели́кы васáнь.
158:	и възѧшѫ землѧ их саракине въ досанїе.
159:	и въсе́гда прѣбываеть тако.
160:	и прїидошѧ на сїѡ́на црѣ въ амореѧ.
161:	и съмири сѧ алеѯандрь съ рáбы сїоновѣми, е́же бѣхѫ съ же́нами их бѣжали.
162:	сїѡ́нь црь стоáше въ палеѡполи.	The position of the three armies differs across the editions. Odessa: sïwn crь stojaše vъ wlewsě. a sul'tan' i rabi ix byjaxu gospodini svoe i ratuvaxu. Bucharest (and Sofia): siwnъ carь stoaše vъ palewpoli, aleѯandrъ stoaše vъ elewsě. a saltanь i raby ixь bıaxǫ gospodǫ svoǫ. Veles: ale_ѯandrь. sto_aše vь+ elewsě a+ sutan vь pale_wpoli.
163:	александрь же стоашѐ въ елеѡсе.
164:	а соултань и раби их биáхѫ на господѫ своѧ
165:	и воевашѫ.
166:	понже и́мь же́ны и домовы имѣхѫ.
167:	и толи́ко тѧжкы рáти имѣхѫ тогда.
168:	елико въ единои ндели бышѧ тъмâ мрътвець.
169:	и тáко ратоваше с(е) за ·в· мсца.
170:	и оубишѧ сїона црѣ и въсѣ воѧ его̀.
171:	и ѡста съ солтаном и алеѯандромь. ·р· лю́дїи.
172:	и ви́дѣ александрь колика злà сьтворишѫ с(е) о Єди́нои же́нѣ.
173:	тогдА ıЄрлмь разоришѧ. и дроугыхь (великых) грáдѡв. ·сд·
174:	въсѧ̀ воѧ̀ и стрáны ѡпоустишѧ
175:	и оубишѧ ·ги· цреи. и писидїискаго црѣ.
176:	и тáко алеѯандрь ѿсѣче главѫ игилоудѣ проклѧтои.
177:	и сáмь ско́чи въ море,
178:	и оутопе: